Φόρτωση Text-to-Speech…
«Το Ιntismeran Αutogene σχεδιάζεται ειδικά για κάθε ασθενή, με βάση τις μοναδικές μεταλλάξεις που εντοπίζονται στον όγκο του. Χρησιμοποιεί mRNA (αγγελιαφόρο RNA) για να βοηθήσει στην “εκπαίδευση” του ανοσοποιητικού συστήματος, ώστε να αναγνωρίζει και να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα που φέρουν αυτές τις μεταλλάξεις», έτσι εξηγεί τον σκοπό του νέου φαρμάκου ο συνιδρυτής και πρόεδρος της Moderna, Νούμπαρ Αφέγιαν. Η «Κ» επικοινώνησε μαζί του μετά την ανακοίνωση της εταιρείας, στις 19 Αυγούστου, ότι το πειραματικό εμβόλιοΙntismeran Αutogene κατά του μελανώματος, σε συνδυασμό με την ανοσοθεραπεία Keytruda της επίσης αμερικανικής Merck, παρέτεινε, σε κλινική δοκιμή με περισσότερους από 1.100 ασθενείς υψηλού κινδύνου ή προχωρημένου σταδίου των οποίων ο όγκος είχε αφαιρεθεί πλήρως χειρουργικά, το διάστημα χωρίς επανεμφάνιση του καρκίνου.
«Οταν δημιουργήσαμε τη Moderna στα εργαστήρια της Flagship πριν από δεκαέξι χρόνια, η ιδέα και μόνον ότι το mRNA θα μπορούσε να αποτελέσει μια νέα κατηγορία φαρμάκων φαινόταν απίστευτη», θυμάται ο Αφέγιαν. «Τα πρόσφατα αποτελέσματα απέδειξαν ότι, με συστηματική επιστημονική έρευνα και επιμονή, το αδύνατο μπορεί να γίνει δυνατό και ο αντίκτυπος να είναι ουσιαστικός για τους ασθενείς με καρκίνο που το έχουν ανάγκη».
Η «Κ» είχε συναντήσει τον ισχυρό άνδρα της βιοτεχνολογίας και πριν από ένα χρόνο, στο γραφείο του στη Βοστώνη, για τις ανάγκες του ντοκιμαντέρ «Greeks in Biotech: An untold story». Τότε μας είχε αναλύσει το πώς δρα η mRna τεχνολογία: «Ποιο φάρμακο ταιριάζει καλύτερα στα γενετικά χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς και κάθε όγκου, στον συγκεκριμένο γονότυπο; Σε ποιο στάδιο της νόσου θα ωφελήσει περισσότερο η χορήγησή του; Ενα παράθυρο στην κατανόηση αυτού του δυσεπίλυτου αινίγματος ανοίγει η τεχνολογία mRNA».
Ο «κώδικας»
«Τα φάρμακα που βασίζονται σε mRNA λειτουργούν σαν προσωρινές οδηγίες που δίνονται στα κύτταρά μας: τους μεταφέρουν την απαραίτητη πληροφορία για να παραχθεί μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη και εκείνα την κατασκευάζουν. Λειτουργούν ουσιαστικά σαν “προ-φάρμακο”, που μετατρέπεται σε φάρμακο μέσα στο σώμα μας. Επιπλέον, σε αντίθεση με τα πρωτεϊνικά φάρμακα και τα μικρά μόρια, τα mRNA μεταφέρουν κάποιον κώδικα. Κάθε φορά που αλλάζουμε τον κώδικα, έχουμε ένα διαφορετικό αποτέλεσμα. Με λίγα λόγια: αντί να δίνουμε στον ασθενή μια έτοιμη πρωτεΐνη ή να αλλάζουμε το DNA, καθοδηγούμε τα κύτταρά του ώστε να παραγάγουν αυτό που χρειαζόμαστε. Ειδικά στον καρκίνο, το mRNA μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να “εκπαιδεύσει” το ανοσοποιητικό σύστημα να τον αναγνωρίζει καλύτερα και να τον πολεμήσει πιο αποτελεσματικά. Είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχουμε αντιμετωπίσει έως τώρα και, ταυτόχρονα, η μεγαλύτερη ίσως υπόσχεση για την ανθρωπότητα», εξηγούσε ο Αφέγιαν.
Και να που οι προσπάθειες φαίνεται να αποδίδουν. Το εμβόλιο Ιntismeran Αutogene χρησιμοποιεί την ίδια τεχνολογία αγγελιαφόρου RNA, ή mRNA, που αποτέλεσε τη βάση του αντίστοιχου εμβολίου της Moderna κατά της COVID-19, όμως λειτουργεί διαφορετικά: είναι προσαρμοσμένο στα γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου κάθε ασθενούς, αφού εντοπίζονται οι ιδιαίτερες μεταλλάξεις του. Οι δύο εταιρείες θα παρουσιάσουν σύντομα τα δεδομένα σε διεθνές ιατρικό συνέδριο, χωρίς ωστόσο να έχει γίνει ακόμη γνωστό πότε θα υποβάλουν αίτηση έγκρισης στην FDA, την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ.
Νέοι δρόμοι
Δεν με εξέπληξε η ανακοίνωση της Moderna, την περίμενα. Ημουν βέβαιος ότι το mRNA θα άνοιγε νέους δρόμους, με τον ίδιο τρόπο που μας έσωσε το εμβόλιο mRNA στη διάρκεια της πανδημίας COVID – και όποιος δεν το αναγνωρίζει είναι ηλίθιος.
Σπύρος Αρταβάνης – Τσάκωνας
Ομότιμος καθηγητής Κυτταρικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ
Δοκιμάζουν επίσης την ίδια θεραπεία για τον καρκίνο του πνεύμονα, των νεφρών και της ουροδόχου κύστης. Πρόκειται για μεγάλη επιτυχία, αν σκεφτεί κανείς ότι η πολιτική της κυβέρνησης Τραμπ είναι εχθρική προς την τεχνολογία mRNA· πρόσφατα ακυρώθηκαν σχετικά χρηματοδοτικά προγράμματα εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων.
Τα πλεονεκτήματα
«Δεν με εξέπληξε η ανακοίνωση της Moderna, την περίμενα. Ημουν βέβαιος ότι το mRNA θα άνοιγε νέους δρόμους, με τον ίδιο τρόπο που μας έσωσε το εμβόλιο mRNA στη διάρκεια της πανδημίας COVID – και όποιος δεν το αναγνωρίζει είναι ηλίθιος, να το γράψετε ακριβώς έτσι», λέει στην «Κ» ο Σπύρος Αρταβάνης – Τσάκωνας, ομότιμος καθηγητής Κυτταρικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ. «Εχει τρία μεγάλα πλεονεκτήματα αυτή η τεχνολογία: είναι γρήγορη, ευέλικτη και ακριβής, φτάνει να γνωρίζει τον στόχο. Επίσης, έχει πολύ λιγότερες παρενέργειες από τις συμβατικές θεραπείες για τον καρκίνο. Δεν μιλάμε φυσικά για πανάκεια. Ομως, θα σώσει πολλούς ανθρώπους».
«Τα αποτελέσματα που ανακοινώθηκαν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά και μας κάνουν να αισιοδοξούμε ότι και τα τελικά αποτελέσματα θα είναι εξίσου θετικά», σχολιάζει ο Στέλιος Παπαδόπουλος, συνιδρυτής και πρόεδρος Δ.Σ. της Exelixis. «Είναι σημαντικό ότι η συγκεκριμένη κλινική μελέτη αποτελεί την πρώτη απόδειξη της αποτελεσματικότητας της τεχνολογίας mRNA σε εφαρμογή πέραν των εμβολίων και ανοίγει νέους δρόμους για την αξιοποίησή της στη θεραπεία του καρκίνου».
Ο Νούμπαρ Αφέγιαν ήταν από τους πρώτους που πίστεψαν στη μεγάλη δυναμική του mRNA. Ιδρυσε τη Moderna το 2010 με στόχο την ανάπτυξη φαρμάκων που θα χρησιμοποιούν ακριβώς αυτήν την τεχνολογία. Το εμβόλιο κατά της COVID-19, το πρώτο της προϊόν, που της απέφερε έσοδα δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, τον δικαίωσε. Η έρευνα των εργαστηρίων της πάνω στα αντικαρκινικά εμβόλια συνεχιζόταν παρά τους κλυδωνισμούς των τελευταίων χρόνων: μόνο πέρυσι, η Moderna, μετά το τέλος της έκρηξης των πωλήσεων την περίοδο της πανδημίας, απέλυσε περισσότερους από 800 εργαζομένους, περίπου το ένα δέκατο του προσωπικού της. Επίσης, έχασε συμβάσεις αξίας άνω των 700 εκατ. δολαρίων για την ανάπτυξη εμβολίου κατά της γρίπης των πτηνών, αφού η κυβέρνηση Τραμπ ακύρωσε τις σχετικές συμφωνίες.
Μέσα από τις αποτυχίες
Για τον 64χρονο επιχειρηματία οι ανατροπές είναι κομμάτι της καθημερινότητας. «Η ανθρώπινη δραστηριότητα ανάπτυξης ενός φαρμάκου δεν απέχει και πολύ από αυτό που συμβαίνει στην ίδια τη φύση με την εξέλιξη: η ιστορία γράφεται από όσους επιβιώνουν. Τα φάρμακα που κυκλοφορούν στην αγορά και φτάνουν στους ασθενείς είναι εκείνα που επέζησαν ανάμεσα σε εκατοντάδες χιλιάδες άλλα που απέτυχαν. Ετσι σκέφτομαι την επιστήμη και την ιατρική. Μην ξεχνάτε ότι κατά μέσον όρο για τη δημιουργία ενός καινούργιου φαρμάκου απαιτούνται 15-20 χρόνια προσπαθειών και μια επένδυση που συχνά φτάνει τα 3 δισ. δολάρια – καθώς και η συνειδητοποίηση ότι η αποτυχία είναι ο κανόνας που σπάνια βρίσκει εξαιρέσεις», μας είπε σε εκείνη τη συνέντευξη.
Η πρώτη απόδειξη
Είναι σημαντικό ότι η συγκεκριμένη κλινική μελέτη αποτελεί την πρώτη απόδειξη της αποτελεσματικότητας της τεχνολογίας mRNA σε εφαρμογή πέραν των εμβολίων και ανοίγει νέους δρόμους για την αξιοποίησή της στη θεραπεία του καρκίνου.
Στέλιος Παπαδόπουλος
Συνιδρυτής και πρόεδρος Δ.Σ. της Exelixis
Και τώρα τι; Πώς θα αξιοποιήσει η Moderna αυτό το θεαματικό… comeback; Τι άλλο να περιμένουμε από τα εργαστήριά της; «Αυτή τη στιγμή αναπτύσσουμε περισσότερα από σαράντα φάρμακα ή εμβόλια. Οχι μόνο για τον καρκίνο, αλλά και για αναπνευστικούς ιούς (γρίπη, COVID-19, νοροϊό, RSV)», είχε πει ο Νούμπαρ Αφέγιαν. «Σύμμαχό μας έχουμε και την τεχνητή νοημοσύνη, που δεν συμβάλλει μόνο σε επίπεδο παραγωγικότητας ή ανάλυσης δεδομένων: η πολυπλοκότητα των ανθρώπινων κυττάρων είναι τεράστια. Αν οι αλγόριθμοι καταφέρουν να την αποκωδικοποιήσουν –ακόμη κι αν ο δικός μας εγκέφαλος δυσκολεύεται να την κατανοήσει–, αυτό θα αλλάξει εκ βάθρων τη βιοτεχνολογία. Θα μπορούμε πια να λύνουμε ολοένα και πιο πολύπλοκα προβλήματα».
Με τη δύναμη του πρόσφυγα
Οι ρίζες της οικογενείας του βρίσκονται στην Αρμενία. Τα χρόνια της Γενοκτονίας των Αρμενίων (1915-1918) τα μέλη της σκόρπισαν: στη Βουλγαρία, στη Συρία και στον Λίβανο, όπου γεννήθηκε ο ίδιος. Από εκεί αναγκάστηκαν πάλι να φύγουν το 1975 λόγω του εμφυλίου. Ο ίδιος ήταν δεκατριών ετών. «Η προσφυγική εμπειρία με έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό. Με “φύτεψαν” στον Καναδά, σε ένα σχολείο όπου δεν είχα φίλους, δεν ήξερα τους δασκάλους, για όλους ήμουν ξένος και έπρεπε να προσαρμοστώ», είχε αναφέρει μιλώντας στην «Κ» το 2022.
«Για μένα, η ικανότητα να προσαρμόζομαι ήταν το δεύτερο πιο πολύτιμο απόκτημά μου μετά τη συσσώρευση γνώσης. Εμαθα να ζω με την αβεβαιότητα και τον φόβο κι έτσι έγινα πιο δυνατός. Το 1987 πήγα στη Βοστώνη για διδακτορικό στη βιοχημική μηχανική και έφτιαξα την πρώτη μου εταιρεία βιοτεχνολογίας σε ηλικία μόλις 24 ετών. Μέχρι σήμερα δεν μπορώ να καταλάβω πώς έγινε: εκείνη την εποχή δεν υπήρχε περίπτωση να δώσουν χρήματα ή έστω μία ευκαιρία σε κάποιον που δεν ήταν 45χρονος, Αμερικανός, με προϋπηρεσία τουλάχιστον 20 ετών. Και όμως, έτσι ξεκίνησα. Ηταν μεγάλο, ακραίο ρίσκο. Αλλά δεν ένιωθα καθόλου άβολα με τις ακραίες καταστάσεις γιατί είχα ήδη ζήσει ακραίες καταστάσεις. Γι’ αυτό και αντιλαμβάνομαι την προσφυγιά και τη μετανάστευση όχι ως δεδομένη συνθήκη, αλλά ως νοοτροπία. Το να είσαι πρόθυμος να μεταναστεύσεις “με τη σκέψη” σε νέα, άγνωστα μέρη σημαίνει ότι ξέρεις να αγωνίζεσαι και έχεις την επιμονή και την ανθεκτικότητα που απαιτούνται για να πετύχεις στη ζωή σου». Συχνά, περιγράφοντας τη βιοτεχνολογία, την παρομοιάζει με την… αρχαιολογία. «Είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι και όσο περισσότερα αναζητούμε στη διάρκειά του, τόσο περισσότερα θα βρίσκουμε. Μερικές φορές σκέφτομαι πως η δουλειά μας είναι σαν αρχαιολογική ανασκαφή. Μόνο που εμείς, αναπτύσσοντας φάρμακα και θεραπείες, δεν ανακαλύπτουμε το παρελθόν αλλά το μέλλον».
Λάτρης της χώρας μας, ο Νούμπαρ Αφέγιαν δίνει σχεδόν κάθε χρόνο το «παρών» στο συνέδριο βιοτεχνολογίας που διοργανώνει το Fondation Sante στην Ελλάδα. «Αγαπώ τους Ελληνες, γιατί μοιάζουμε. Χώρες όπως η Ελλάδα, η Τουρκία, η Αρμενία μπορούν να συνυπάρξουν μέσα από κοινές αξίες, πίστη και προσανατολισμό στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Φτάνει να βλέπουμε τις ομοιότητες, όχι τις διαφορές. Η Ιστορία έχει δείξει ότι κάθε φορά που ανταποκρινόμαστε σε τέτοιες προκλήσεις πετυχαίνουμε πολλά», είχε πει πάλι στην «Κ».