Πρωτογνώρισα τον Στέφανο Μάνο το 1977 σε φιλικό σπίτι, λίγες ημέρες αφότου είχε αναλάβει το υπουργείο Περιβάλλοντος.
Η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), που είχε ιδρυθεί το 1972, ως αντίδραση στην κατεδάφιση με διαταγή του Παττακού της επιβλητικής ενετικής καθολικής εκκλησίας του Σωτήρος στο Ηράκλειο, για να γίνει parking, είχε ξεκινήσει μια πανευρωπαϊκή προσπάθεια να κηρυχθεί διατηρητέα όλη η Πλάκα, την οποία ονόμαζαν πια «Διονυσόπολη» και είχε μετατραπεί σε συνοικία νυχτερινών κέντρων και κλαμπ, ενώ είχε εγκαταλειφθεί και από τους περισσότερους κατοίκους της. Παρέμεναν μόνο λίγοι ηλικιωμένοι.
Πλησίασα τον νέο υπουργό. «Κύριε υπουργέ», του είπα, «θα μας βοηθήσετε να σώσουμε την Πλάκα;».
Με το γνωστό χιούμορ και τη βαθιά φωνή του μου απάντησε: «Μα, είμαι άντρας και μ’ αρέσει η νυχτερινή Πλάκα!».
Κι όμως, έκανε τα πάντα για να σωθεί η Πλάκα. Ανταποκρινόταν σοβαρά και γρήγορα στα αιτήματα της Συντονιστικής Επιτροπής για τη Σωτηρία της Πλάκας, που είχαμε ιδρύσει σε συνεργασία με άλλες οργανώσεις. Ηταν πάντα ειλικρινής: «Αυτό γίνεται», «αυτό δεν γίνεται» ή «είναι δύσκολο!».
Οι ενέργειές του ήταν μελετημένες και μεθοδικές. Ανέθεσε τη μελέτη για την Πλάκα στον κορυφαίο καθηγητή του Πολυτεχνείου Διονύση Ζήβα, ο οποίος συγκρότησε διεπιστημονική ομάδα, στην οποία συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο αείμνηστος χωροτάκτης – πολεοδόμος Γιάννης Μιχαήλ, πρώην πρόεδρος της ΕΛΛΕΤ, και η Ελένη Μαΐστρου, καθηγήτρια του ΕΜΠ και νυν πρόεδρος του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της ΕΛΛΕΤ. Η μελέτη αυτή αποτελεί ακόμη σήμερα πρότυπο πολεοδομικού σχεδιασμού. Με βασικές αρχές την προστασία της κατοικίας και τη διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας της περιοχής, προχώρησε στην κήρυξη διατηρητέων κτιρίων, στην αντικατάσταση όλων των υπόγειων δικτύων και στη δημιουργία πεζοδρόμων, στην απαγόρευση όλων των φωτεινών πινακίδων που παραμόρφωναν τις προσόψεις των κτιρίων και στην έκδοση διατάγματος για τον προσδιορισμό των επιτρεπόμενων χρήσεων γης. Ηταν μια πρωτοποριακή για τη χώρα μας νομοθεσία για την προστασία του ιστορικού κέντρου.
Ετσι σιγά και σταθερά προχωρούσε στο ένα μέτρο μετά το άλλο. Σε όλη την περίοδο της θητείας του, ήταν πάντα πρόθυμος να συζητάει με ειδικούς επιστήμονες της ΕΛΛΕΤ.
Θυμάμαι μια συνάντηση στο υπουργείο όπου είχε συμφωνηθεί ότι θα μιλούσαμε για το θέμα των αυτοκινήτων των κατοίκων και τη δημιουργία χώρων στάθμευσης. Είχαμε συμφωνήσει στο αίτημά του να πάνε μέχρι πέντε εκπρόσωποι οργανώσεων της περιοχής. Παρουσιάσθηκαν περισσότεροι από είκοσι, που ζητούσαν όλοι να συμμετάσχουν στη συνάντηση. Μας δέχθηκε όλους ευγενικά, παρά το αναπόφευκτο χάος στη συζήτηση. Ευτυχώς είχα μαζί μου το σύστημα που εφήρμοζαν οι Βρετανοί σε ανάλογες περιπτώσεις και του το παρέδωσα.
Πολύ σύντομα, αφού συνεννοήθηκε με τους αρμόδιους συνεργάτες του, εφήρμοσε τις σχετικές οδηγίες.
Ημαστε τυχεροί που τον διαδέχθηκε στο υπουργείο ο Αντώνης Τρίτσης, ο οποίος συνέχισε το έργο του και μάλιστα το επεξέτεινε, κάτι ασυνήθιστο για τη χώρα μας! Χάρις σε όλα αυτά τα μέτρα, η Πλάκα ξανακατοικήθηκε.
Εγιναν μέσα στα επόμενα χρόνια κάποιες προσπάθειες για να αλλάξουν ή να υποβαθμιστούν οι χρήσεις γης. Προβλήματα σοβαρά εμφανίστηκαν ξανά, αλλά κανείς πραγματικά δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να διαγράψει τις θεσπισμένες χρήσεις, που αποτελούν την καλύτερη θωράκιση της Πλάκας.
Σήμερα, η Πλάκα δοκιμάζεται ποικιλοτρόπως ξανά. Μία από τις σοβαρές πληγές της είναι τα Airbnb, που παραβιάζουν τη νομοθεσία για την κατοικία, θέμα για το οποίο η ΕΛΛΕΤ έχει προσφύγει στο ΣτΕ. Πολύ θα θέλαμε –και πολύ και εκείνος θα ήθελε– να βλέπαμε να ανατέλλει στον ορίζοντα ένας νέος Στέφανος Μάνος.
Σε μια χώρα που υστερεί σοβαρά σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές σε θέματα χωροταξίας και προστασίας του περιβάλλοντος, ο Στέφανος Μάνος προσέφερε ευρύτερα στην προστασία πολλών άλλων τόπων της χώρας μας, εξασφαλίζοντας ποιότητα ζωής στους πολίτες. Πολλοί τόποι ευεργετήθηκαν και θα τιμούν τη μνήμη του.
Οταν πίστευε ότι κάτι ήταν καλό για τη xώρα, το προχωρούσε με όλες του τις δυνάμεις, ανεξαρτήτως προσωπικού κόστους.
Θα τον θυμόμαστε με ευγνωμοσύνη για αυτό το ήθος του στον δημόσιο βίο, με την ευχή να εμπνευσθούν και άλλοι και να τον μιμηθούν. Αποχαιρετίζουμε έναν σπουδαίο πολιτικό. Αποχαιρετίζω έναν αξιόπιστο φίλο.
*Η κ. Λυδία Καρρά είναι ιδρύτρια και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού.