Εως και 30 παιδιά, στην πλειονότητά τους βρετανικής καταγωγής, εικάζεται ότι γεννήθηκαν μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης (IVF) στα Κατεχόμενα της Κύπρου με τη χρήση σπέρματος ή ωαρίων άλλων δοτών από αυτούς που είχαν επιλέξει οι γονείς.
Τα νέα αυτά στοιχεία προέρχονται από ευρύτερη έρευνα του BBC, το οποίο νωρίτερα φέτος είχε φέρει στο φως τις πρώτες επτά υποθέσεις.
Ολοι οι γονείς δηλώνουν ότι είχαν επιλέξει προσεκτικά ανώνυμους δότες, συνεκτιμώντας στοιχεία όπως το ιατρικό ιστορικό, την εξωτερική εμφάνιση, την προσωπικότητα, το μορφωτικό επίπεδο και τα ενδιαφέροντά τους. Ωστόσο, εκφράζουν πλέον σοβαρές αμφιβολίες για το αν πράγματι χρησιμοποιήθηκε το υλικό των δοτών που ζήτησαν.
Μάλιστα, τα μισά από τα 30 παιδιά γεννήθηκαν μετά από θεραπείες σε μία συγκεκριμένη κλινική, το «Dogus IVF Centre».
«Πρόκειται για το απόλυτο σκάνδαλο», δηλώνει η Ρέιτσελ, μία από τις μητέρες, η οποία πρόσφατα ανακάλυψε ότι η κλινική χρησιμοποίησε σπέρμα διαφορετικού δότη από αυτόν που είχε επιλέξει.
Στη φροντίδα πολλών από αυτούς τους ασθενείς στην κλινική «Dogus» είχαν εμπλακεί τρία πρόσωπα: η γιατρός Φιρντέβς Ουγκούζ Τιπ, ο γιατρός Σεβκέτ Αλπτούρκ και η συντονίστρια ασθενών Τζούλι Χόντσον.
Οι γονείς εκτιμούν ότι τα συγκεκριμένα στελέχη τούς παραπλάνησαν. Η γιατρός Φιρντέβς αρνείται κάθε κατηγορία για παρατυπία, ενώ ο Αλπτούρκ και η Χόντσον δεν έχουν απαντήσει στα ερωτήματα που τους τέθηκαν.
Την ίδια στιγμή, το BBC αποκαλύπτει ότι η μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, η Cryos International, είχε βάλει την κλινική «Dogus» σε «μαύρη λίστα» ήδη από το 2016.
Στα Κατεχόμενα, μια περιοχή όπου δεν ισχύει το ευρωπαϊκό δίκαιο και αναγνωρίζεται διπλωματικά μόνο από την Τουρκία, το ρυθμιστικό πλαίσιο για τις κλινικές γονιμότητας είναι εξαιρετικά χαλαρό. Οι κλινικές υπόσχονται χαμηλές τιμές, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και μεγάλη ποικιλία δοτών, με αποτέλεσμα να αποτελεί για τους Βρετανούς που αναζητούν θεραπείες στο εξωτερικό έναν από τους δημοφιλέστερους προορισμούς.
Το σκάνδαλο ήρθε πρώτη φορά στο φως της δημοσιότητας τον Μάρτιο, όταν μια μικρή ομάδα γονέων αντιλήφθηκε ότι είχε εξαπατηθεί. Τότε, το τοπικό «υπουργείο Υγείας» διαμήνυσε ότι ξεκινά επίσημη έρευνα, χωρίς ωστόσο να δώσει άλλες πληροφορίες παρά τα επανειλημμένα αιτήματα.
Εκτοτε, περισσότεροι γονείς επικοινώνησαν με το BBC καταθέτοντας παρόμοιες καταγγελίες. Η πλειονότητα ανέφερε ότι οι κλινικές τούς υπόσχονταν ελεγμένους και υγιείς δότες από τη Δυτική Ευρώπη, όμως μετά τη γέννηση των παιδιών άρχισαν να γεννώνται υποψίες.
Τι έδειξε το τεστ DNA
Εντεκα από τα 30 παιδιά έχουν ήδη υποβληθεί σε τεστ DNA, τα οποία έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία και τις γύρω περιοχές, κάτι που επιβεβαιώνει ότι δεν χρησιμοποιήθηκε το σπέρμα ή τα ωάρια των επιλεγμένων δοτών. Οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις αφορούν θεραπείες που έγιναν στην κλινική «Dogus» μεταξύ 2012 και 2024.
Οι οικογένειες ζουν πλέον με την αγωνία και τα αναπάντητα ερωτήματα για την πραγματική καταγωγή και το ιατρικό ιστορικό των παιδιών τους.
«Αυτές οι αναφορές είναι βαθιά ανησυχητικές», δήλωσε η Λόρα Μπρίτζενς, ιδρύτρια της οργάνωσης Donor Conceived UK. «Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα για κάθε άνθρωπο που προέρχεται από δότη να γνωρίζει την αλήθεια για την καταγωγή του».
Τις τελευταίες ημέρες, το υπουργείο Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου ενημέρωσε επίσης τις ταξιδιωτικές του συμβουλές, προειδοποιώντας ότι η θεραπεία γονιμότητας στα Κατεχόμενα «ενέχει κινδύνους» λόγω έλλειψης κανονισμών και ενθαρρύνει όσους αναζητούν εξωσωματική γονιμοποίηση στην περιοχή να διεξαγάγουν εκ των προτέρων διεξοδική έρευνα.
Η περίπτωση της Ρέιτσελ
Η Ρέιτσελ λέει ότι πέρασε χρόνια να αναρωτιέται αν της είχε δοθεί σπέρμα από άλλο δότη κατά τη διάρκεια της θεραπείας της στο κέντρο εξωσωματικής «Dogus».
Αφότου διάβασε το πρώτο ρεπορτάζ του BBC, εκείνη και ο γιος της, ο 13χρονος Τζόνα, αποφάσισαν να υποβληθούν σε εξετάσεις DNA και τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι φόβοι της ήταν δικαιολογημένοι.
Η Ρέιτσελ επέλεξε την «Dogus» το 2012 λόγω μιας «εξυπηρετικής και φιλικής» συντονίστριας ασθενών που ονομαζόταν Τζούλι Χόντσον, της οποίας ο ρόλος ήταν να λειτουργεί ως σύνδεσμος μεταξύ της Ρέιτσελ και της δόκτορος Φίρντεβς Ουγκούζ Τιπ -γνωστή επαγγελματικά ως δρ Φίρντεβς-, η οποία εκτελούσε τη θεραπεία της.
Η Ρέιτσελ, η οποία ήταν 39 ετών τότε, χρειαζόταν έναν δότη σπέρματος, ώστε τα ωάριά της να γονιμοποιηθούν σε εργαστήριο για να δημιουργηθεί ένα έμβρυο το οποίο στη συνέχεια θα μπορούσε να εμφυτευτεί στη μήτρα της.
Το πακέτο εξωσωματικής γονιμοποίησης κόστισε περίπου 4.000 ευρώ (3.200 λίρες εκείνη την εποχή), σημαντικά φθηνότερα από όσο θα κόστιζε αντίστοιχη θεραπεία στο Ηνωμένο Βασίλειο, και περιελάμβανε σπέρμα δότη από τη μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, την Cryos International στη Δανία.
Η Ρέιτσελ επέλεξε έναν ανώνυμο Δανό δότη σπέρματος στον ιστότοπο της Cryos. Γνωστός ως Ντίτο (δεν είναι το πραγματικό του όνομα) στο προφίλ του, δήλωσε ότι θα χαιρόταν να μάθει την ταυτότητα οποιοδήποτε από τα παιδιά του όταν θα γινόταν 18 ετών.
«Ηθελα κάθε παιδί μου να έχει την επιλογή να επικοινωνήσει με τον δότη», είπε η Ρέιτσελ. «Για ένα παιδί που προσπαθεί να καταλάβει ποιος είναι στον κόσμο, αυτό θα μπορούσε να είναι πραγματικά σημαντικό».
«Παλιότερα πίστευα ότι η κλινική είχε κάνει ένα μεμονωμένο λάθος», είπε. Αλλά τώρα, αφότου ενημερώθηκε από το BBC και για περισσότερες οικογένειες που τους συνέβη το ίδιο, δήλωσε ότι «νιώθει σαν να πρόκειται για κάτι πολύ μεγαλύτερο και πιο απατηλό».
Η Ρέιτσελ ταξίδεψε στα Κατεχόμενα για τη θεραπεία γονιμότητας – και έμεινε έγκυος λίγο αργότερα.
Λέει ότι ανησύχησε πρώτη φορά ότι ο Ντίτο δεν ήταν ο δότης, όταν οι συντονιστές των ασθενών, συμπεριλαμβανομένης της Χόντσον, αρνήθηκαν επανειλημμένα να της στείλουν ιατρική έκθεση που να επιβεβαιώνει ότι είχε χρησιμοποιηθεί το σπέρμα του.
Οταν γεννήθηκε, η εξωτερική εμφάνιση του Τζόνα προκάλεσε επίσης ερωτήματα – διέφερε πολύ τόσο από τη δική της όσο και από αυτήν που περιγράφεται στο προφίλ του Ντίτο.
Τώρα, μετά από 13 χρόνια αβεβαιότητας, οι εξετάσεις DNA της Ρέιτσελ και του Τζόνα δείχνουν ότι είναι ο βιολογικός της γιος, αλλά ότι ο Ντίτο δεν ήταν ο δότης σπέρματος.
Αφού βγήκαν τα αποτελέσματα του DNA, το BBC News απευθύνθηκε στην Cryos, η οποία ανέφερε ότι δεν έχει κανένα αρχείο για παράδοση σπέρματος στην κλινική «Dogus». Και αυτό, παρά το γεγονός ότι η τελευταία έχει διαφημίσει τη σχέση της με την τράπεζα σπέρματος ως βασικό σημείο πώλησης επί πολλά χρόνια.
Αυτό προσθέτει περαιτέρω βάρος στην πεποίθηση αρκετών οικογενειών ότι εξαπατήθηκαν σχετικά με τους πραγματικούς δότες σπέρματος που χρησιμοποιήθηκαν στις θεραπείες τους.
Θα μπορούσαν να υπάρχουν περισσότεροι.
Η Ρέιτσελ δήλωσε ότι όσα έχουν αποκαλυφθεί δεν επηρεάζουν την αγάπη που τρέφει για τον Τζόνα – αλλά αυτό που την αναστατώνει περισσότερο είναι ότι ο Τζόνα μπορεί να έχασε την ευκαιρία να επικοινωνήσει με τον δότη του στο μέλλον.
Επίσης, δεν γνωρίζει αν ο πραγματικός δότης του έχει χρησιμοποιηθεί σε άλλες θεραπείες εξωσωματικής γονιμοποίησης. «Δεν θα με εξέπληττε αν υπάρχουν ετεροθαλή αδέρφια εκεί έξω», προσθέτει.
Πηγή: BBC