Φόρτωση Text-to-Speech…
Τον Σεπτέμβριο του 1992, ο κύριος Γκρι διάβαζε μόνος στη Σίφνο το «Ερωτικό Αιγαίο» του Νίκου Μουλακάκη: μεταφράσεις των αρχαίων λυρικών που κυκλοφόρησαν το 1986 από τις εκδόσεις Gutenberg. Το 1992 το τομίδιο κόστιζε 1.040 δραχμές.
Το βιβλιαράκι εκείνο συνδυάστηκε με τους «Αρχαίους λυρικούς», σε εισαγωγή – μετάφραση και σχόλια του Γιάννη Δάλλα (εκδ. Κείμενα, 1976).
Ετσι, κάθε καλοκαίρι (αλλά και καταμεσής του χειμώνα, όταν τον χρειάζεται περισσότερο) ο κύριος Γκρι επιστρέφει στον Αρχίλοχο, τον «αρχαιότερο λυρικό ποιητή της Ευρώπης», από την Πάρο.
Ζει τη μεγάλη του ακμή στα μέσα του 7ου αιώνα, έχοντας αριστοκρατική καταγωγή από την πλευρά του πατέρα του, Τελεσικλή. Ο τελευταίος ηγήθηκε και της αποικιστικής εκστρατείας στη Θάσο (αν και ο Δάλλας λέει ότι δεν ήταν αυτός ο πατέρας του, αλλά κάποιος πρόγονός του).
Από τη μεριά της μητέρας, ο Αρχίλοχος είχε ταπεινή καταγωγή: η Ενιπώ ήταν δούλα. Κατά τον Μουλακάκη, «αυτή προίκισε τον Αρχίλοχο με τη γνώση της λαϊκής γλώσσας».
Εμείς ξέρουμε τον Αρχίλοχο ως ποιητή· αναγκάστηκε όμως να γίνει και πολεμιστής: πολέμησε στην Ιωνία, στη Θράκη, στη μακεδονική Τορώνη, στην Εύβοια. Λέγεται πως έπεσε μαχόμενος στη Νάξο.
«Ο πρώτος ιαμβικός ποιητής», γράφει ο Μουλακάκης, καθώς «ώς τότε υπήρχε μόνο το έπος, το οποίο εκπροσωπούσε κυρίως ο Ομηρος». Και ο Δάλλας: «Ο Αρχίλοχος θεωρείται ο Ομηρος του αρχαίου λυρισμού».
Πάλι ο Ομηρος! Μα ναι: στο ομηρικό έπος ο πολεμιστής δεν είναι άνθρωπος. Ο Οδυσσέας του Νόλαν απέχει έτη φωτός από τον αυθεντικό Οδυσσέα. Ο Αμερικανός Οδυσσέας υποφέρει από εφιάλτες εξαιτίας του πολέμου – αστεία πράγματα για τον ομηρικό Οδυσσέα.
Λοιπόν, ο Αρχίλοχος είναι ο πρώτος, ίσως, που δεν διστάζει να πει ανοιχτά ότι υπήρξε «ρίψασπις»: πέταξε την ασπίδα του και το έσκασε για να γλιτώσει.
Γιατί δεν κάνουν μια ταινία για τον Αρχίλοχο, αναρωτιέται ο κύριος Γκρι. Θα είχε περισσότερο πόθο και λιγότερους σκοτωμούς. Με τον Αρχίλοχο, ο άνθρωπος γίνεται πιο άνθρωπος. «Εφτά οι νεκροί», γράφει. «Σαν τους ποδοπατήσαμε, είμαστε/ χίλιοι οι φονιάδες τους» (Δάλλας).
«Δύστηνος έγκειμαι πόθω», γράφει ο Παριανός ποιητής. Δηλαδή: «Χωρίς πνοή ο δυστυχής μέσα στον πόθο κείτομαι» (Μουλακάκης). Ή: «Κατάκοιτος του πόθου είμ’ ο ταλαίπωρος,/ δίχως πνοή» (Δάλλας).
Ο αγαπημένος στίχος του Ελύτη: «Ψυχάς έχοντες κυμάτων εν αγκάλαις». «Το κύμα σφιχταγκάλιαζε τη ζήση τη γλυκειά μας» (Μουλακάκης). Ή: «Με τις ζωές μας στην αγκάλη των κυμάτων» (Δάλλας).
Κρυστάλλινα αρχαία ελληνικά, με την αρμύρα της Πάρου και την τρικυμία της εσωτερικής περιπέτειας του ανθρώπου. «Ιστη κατ’ ηκήν κύματός τε κανέμου» – «στην κόψη στάθηκε του ανέμου και του κύματος» (Δάλλας).
Αν όντως σκοτώθηκε σε μάχη στη Νάξο, έχει κάτι σπαρακτικό το ακόλουθο απόσπασμα: «Εα Πάρον και σύκα κείνα και θαλάσσιον βίον». «Κι αποχαιρέτα τη την Πάρο/ και κείνα της τα σύκα και τη θαλασσινή ζωή» (Μουλακάκης). Και ο Δάλλας: «Α, πάει η Πάρος με τα σύκα εκείνα και τη ναυτική ζωή!».
Πάει, όντως. Μένει όμως αυτό το «αλλά μ’ ο λυσιμελής, ω ‘ταίρε, δάμναται πόθος», που ο Δάλλας γυρίζει στα νέα ελληνικά ως εξής: «Ο πόθος, φίλε, που τα μέλη παραλύει με δάμασε».
Σύγχρονός μας ο Αρχίλοχος.