Σαν σήμερα, Δεκαπενταύγουστο, πριν από 86 χρόνια, στις 15 Αυγούστου 1940, ανήμερα της γιορτής της Παναγίας, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο» τορπίλισε και βύθισε στο λιμάνι της Τήνου το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη».
Εκείνη την περίοδο, κατά τον δεύτερο χρόνο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ιταλία, που ανήκε στις Δυνάμεις του Άξονα, επιδίωκε να διεκδικήσει την πρωτακαθεδρία στη Μεσόγειο από τη Μεγάλη Βρετανία. O Ιταλός δικτάτορας Μπενίτο Μουσσολίνι μετά την κατάκτηση της Λιβύης, της Αιθιοπίας και της Αλβανίας, είχε θέσει ως επόμενο στόχο του την Ελλάδα.
Εξάλλου, την ίδια περίοδο, ισχυρές ιταλικές δυνάμεις κατευθύνθηκαν προς τα ελληνικά σύνορα φανερώνοντας τις προθέσεις του Μουσολίνι.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ιταλός δικτάτορας επέλεξε να προχωρήσει στη διεξαγωγή επιθέσεων μικρής κλίμακας σε ελληνικά λιμάνια και πλοία.
Στις 12 Ιουλίου, στις 6:30 π.μ., τρία ιταλικά βομβαρδιστικά αεροπλάνα προσέβαλαν με βόμβες και πολυβόλα το βοηθητικό πλοίο του ελληνικού ναυτικού «Ωρίων», της υπηρεσίας των φάρων. Η επίθεση έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια ανεφοδιασμού του φάρου της Γραμβούσας στον κόλπο του Κισσάμου στη δυτική Κρήτη.
Τα ίδια αεροπλάνα επιτέθηκαν ακολούθως και κατά του αντιτορπιλικού «Ύδρα», το οποίο είχε πάρει διαταγή να σπεύσει σε βοήθεια του πλοίου «Ωρίων».
Στις 30 Ιουλίου, στις 6:50 π.μ., ιταλικό αεροπλάνο, προερχόμενο από τα Δωδεκάνησα, έριξε τέσσερις βόμβες κατά των ελληνικών αντιτορπιλικών «Βασιλεύς Γεώργιος» και «Βασίλισσα Όλγα» και κατά δύο ελληνικών υποβρυχίων, που βρίσκονταν μέσα στο λιμάνι της Ναυπάκτου.
Όπως προέκυψε από τη χημική ανάλυση θραυσμάτων από αυτή την επίθεση, οι βόμβες ανήκαν στο ίδιο είδος βομβών με τις οποίες προσβλήθηκε στις 12 Ιουλίου 1940 και το αντιτορπιλικό «Ύδρα».
Η διαταγή και ο τορπιλισμός
Την διαταγή για τον τορπιλισμό της «Έλλης» έδωσε ο Ιταλός διοικητής των Δωδεκανήσων Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκι. Τη νύχτα της 14ης Αυγούστου, το ιταλικό υποβρύχιο «Ντελφίνο» με διοικητή τον υποπλοίαρχο Τζουζέπε Αϊκάρντι αναχώρησε από τη ναυτική βάση στο Παρθένι της Λέρου. Αποστολή του ήταν να πλήξει εχθρικά πλοία στην Τήνο, τη Σύρο ενώ στη συνέχεια θα προχωρούσε σε αποκλεισμό της διώρυγας της Κορίνθου.
Τις πρώτες πρωινές ώρες στις 15 Αυγούστου του 1940, το ιταλικό υποβρύχιο βρέθηκε «εν καταδύσει» έξω από το λιμάνι της Τήνου. Χρησιμοποιώντας το περισκόπιο, ο υποπλοίαρχος Αϊκάρντι είδε ότι έφτανε στο λιμάνι ένα ελληνικό πολεμικό πλοίο. Το καταδρομικό «Έλλη» κατέπλεε στην Τήνο για τις εορταστικές εκδηλώσεις της Μεγαλόχαρης.
Το ρολόι έγραψε 8:25 π.μ. μερικά μόνο λεπτά προτού τελεστεί η λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας και στην παραλία του νησιού είχε συγκεντρωθεί πλήθος κόσμου. Το ιταλικό υποβρύχιο πραγματοποίησε επίθεση με τρεις τορπίλες. Μόνο μία εξ αυτών βρήκε το στόχο καθώς οι άλλες δύο εξερράγησαν στην προκυμαία. Ωστόσο, το πλήγμα στο ελληνικό καταδρομικό ήταν καίριο. Η τορπίλη «καρφώθηκε» στο μηχανοστάσιο και τις δεξαμενές καυσίμων της «’Ελλης». Μόλις μια ώρα αργότερα, το ελληνικό καταδρομικό βυθίστηκε.
Από την επίθεση σκοτώθηκαν ένας υπαξιωματικός και οκτώ ναύτες του «Έλλη» ενώ συνολικά 24 ήταν οι τραυματίες στο ελληνικό καταδρομικό. Η δεύτερη τορπίλη του «Ντελφίνο» που εξερράγει στην προκυμαία στοίχισε τη ζωή σε μια γυναίκα, που βρισκόταν στην παραλία και πέθανε από καρδιακή προσβολή.
Αμέσως μετά τον τορπιλισμό, το ιταλικό υποβρύχιο απομακρύνθηκε χωρίς να αναγνωριστεί η ταυτότητά του. Κατέπλευσε λίγες ώρες αργότερα στη Σύρο από όπου αναχώρησε χωρίς να πραγματοποιήσει κάποια επίθεση καθώς δεν εντόπισε κάποιο ελληνικό πλοίο στο λιμάνι του νησιού. Στη συνέχεια, το υποβρύχιο «Ντελφίνο» επέστρεψε, με διαταγή των ιταλικών αρχών, εσπευσμένα στη Λέρο και δεν πραγματοποίησε την αποστολή του στη διώρυγα της Κορίνθου.
Η επιχείρηση ενδέχεται να μην ήταν σε γνώση των πολιτικών αρχών της Ρώμης -χωρίς να αποκλείεται να είχε ενημερωθεί μόνο ο δικτάτορας Μουσολίνι- και αυτό διότι, όπως έγραψε ο τότε υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Γκαλεάτσο Τσιάνο, στα απομνημονεύματά του, η βύθιση του ελληνικού πλοίου οφείλεται στη θρασύτητα του Ντε Βέκι.
Ηχητικό ντοκουμέντο
Ηχητικό ντοκουμέντο για τον τορπιλισμό του καταδρομικού «Έλλη» περιλαμβάνει την αφήγηση του τότε δόπου πυροβολητή Αργύρη Πετεινάρη, προερχόμενο από το αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, όπως παρουσιάζεται σε σχετικό υλικό του Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας.
Το καταδρομικό «Έλλη»
Ήταν πολεμικό πλοίο που ανήκε στον στόλο του Ελληνικού Ναυτικού. Το καταδρομικό πήρε το όνομά του από την ναυμαχία της Έλλης που είχε λάβει χώρα στη διάρκεια του Α’ Βαλκανικού Πολέμου.
Τα καταδρομικά ήταν πολεμικά πλοία διαφόρων μεγεθών, μεγάλης ταχύτητας και ελαφρύτερου οπλισμού σε σχέση με τα θωρηκτά, τα οποία σταδιακά εκτόπισαν.
Την 15η Αυγούστου το «Έλλη» με εκτόπισμα 2.115 τόνους και πλήρωμα 232 ανδρών βρισκόταν στον όρμο της Τήνου, όταν δέχτηκε αιφνιδιαστικό πλήγμα με τορπίλες. Στις 9:45 π.μ. της ίδιας ημέρας βυθίστηκε.
Τα αποτελέσματα
«Πρός διατήρησιν ακμαίου του ελληνικού φρονήματος καί της θρησκευτικής πίστεως, ο Έλλην Πρωθυπουργός διέταξε, παρά τήν βύθισιν του εύδρομου, νά μή ματαιωθή η λιτανεία, ήτις πράγματι ετελέσθη πάνδημος καί κατανυκτική». Αυτό ήταν το μήνυμα του Ιωάννη Μεταξά αμέσως μετά την επίθεση στο ελληνικό καταδρομικό.
Η ενέργεια είχε βυθίσει σε θλίψη ολόκληρη την Ελλάδα. Ταυτόχρονα, ο πατριωτισμός, η τιμή και η αξιοπρέπεια των Ελλήνων είχε πληγεί σημαντικά ενώ το αίσθημα μίσους κατά των Ιταλών ήταν ιδιαίτερα έντονο με δεδομένο ότι είχαν επιλέξει την ημέρα της μεγάλης γιορτής του χριστιανισμού για να πραγματοποιήσουν την επίθεση στο καταδρομικό «Έλλη».
Ο τορπιλισμός της «Έλλης» απασχόλησε το διεθνή Τύπο ενώ ακόμη και γερμανικές εφημερίδες εκφράστηκαν με συμπάθεια προς την Ελλάδα. Σε αυτό το περιβάλλον, η ιταλική κυβέρνηση επιχείρησε να παρουσιάσει τον τορπιλισμό ως έργο της Μεγάλης Βρετανίας με πρόφαση ότι αποσκοπούσε στο να προκαλέσει αναστάτωση στα Βαλκάνια και στις σχέσεις Ελλάδας και Ιταλίας.