Φόρτωση Text-to-Speech…
Δεν έλεγε εύκολα «όχι» στον διάλογο ο Στέλιος Ράμφος. Πήγαινε παντού, να συζητήσει με οποιονδήποτε, ακόμη και με εκείνους στα media που τον άκουγαν χωρίς να κρύβουν πως δεν είχαν ιδέα για τι πράγματα τους μιλούσε. Ετσι, χάρη στην ετοιμότητά του να εκτίθεται χωρίς να επιστρατεύει αυστηρά κριτήρια για τους συνομιλητές του, κέρδισε κατά την αρχή της δεκαετίας της χρεοκοπίας μια ξεχωριστή θέση στη δημόσια σφαίρα -τέτοια που δεν του είχε εξασφαλίσει μέχρι τότε το πρωτότυπο πνευματικό του έργο.
Στην πιο φορτισμένη στιγμή της Μεταπολίτευσης, ο Ράμφος δεν μπήκε στην πολιτική αντιπαράθεση από την πόρτα. Βγήκε στην αρένα σκάβοντας από το ψυχικό υπέδαφος -επιχειρώντας να εξηγήσει τη χρεοκοπία ως εθνική αποτυχία πολιτισμικής προελεύσεως. Η ελληνική ψυχή είχε μείνει υπανάπτυκτη, δέσμια μιας ανατολικής θρησκείας που την καθήλωνε σε μια συναισθηματική πρόσληψη του κόσμου· σε ατροφία του ορθού λόγου. Η ελληνική κοινωνία υπάκουε στους δεσμούς του αίματος, αναπτύσσοντας έτσι καχυποψία κατά των απρόσωπων -νεωτερικών- θεσμών και στραγγίζοντας τους χυμούς ελευθερίας του ατόμου. Οψίμως, ο Ράμφος έμελλε να ανακαλύψει ξανά τη θαλπωρή της (πατριαρχικής) οικογένειας, που τη λόγιζε πνιγηρή, για να αντιταχθεί στον «δικαιωματισμό» της ισότητας στον γάμο. Στην τελευταία από τις πολλές στροφές που πήρε η σκέψη του, ξέχασε και την προτεραιότητα της ατομικής ελευθερίας.
Μπορεί ύστερα από τόσα χρόνια τα δίπολα αυτά -Ανατολή – Δύση, ορθολογικός Βορράς – παρορμητικός Νότος- να ακούγονται σαν ανακύκλωση στερεοτύπων. Οι πολιτισμικές διαφορές όμως που έψαυσε ο ψυχαναλυτής του έθνους μόνο ξένες δεν είναι στη σύγχρονη ανθρωπολογική έρευνα (Joseph Henrich) που αναζητεί στη θρησκευτική ρύθμιση της συγγένειας τις πηγές του πολιτισμού της ατομικότητας και της κοινωνικής εμπιστοσύνης έξω από τον κλειστό κύκλο της οικογένειας.
Οι πολλές στροφές μιας διανοητικής περιπέτειας.
Αυτός ο ξερός απολογισμός υποτιμά τον ρόλο του Ράμφου ως δημόσιου διανοούμενου. Βαθύ ή ρηχό, το σχήμα του λειτουργούσε αφυπνιστικά και καθοδηγητικά σε μια στιγμή μαζικής παραζάλης. Απαιτούσε από τον ίδιο διαύγεια και τόλμη να πηγαίνει, ξανά και ξανά, κόντρα στο κυρίαρχο ρεύμα της αυτοθυματοποίησης, που εξηγούσε τη χρεοκοπία σαν ξένη συνωμοσία, και θώπευε την κοινωνία με διαβεβαιώσεις αθωότητας και ανευθυνότητας.
Γι αυτό και είναι επιπόλαιο το ανάθεμα του «συστημικού» διανοούμενου που έριξαν κάποιοι στον Ράμφο ακόμη και τη μέρα του θανάτου του, κρίνοντας από την προσπάθεια της μετα-μνημονιακής εξουσίας να τον εντάξει, σαν εικόνισμα, στη συλλογή της.
Πόσο «συστημικός» ήταν όμως εκείνος που τη δύσκολη ώρα βγήκε από τη βολή του ησυχαστηρίου του -και των σεμιναρίων του για την ελίτ- για να αποδομήσει τη δημαγωγία περί αναξιοπαθούντος έθνους; Ποιος ήταν σε εκείνη τη συγκυρία ο «συμβιβασμένος»; Ο ονειδίζων Ράμφος, που δεν έγινε ποτέ δεκτός στο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο; Ή οι «σειρές» του από το Παρίσι, που σταδιοδρόμησαν με τα «ντεριντάχτα» του διανοητικού τους αυνανισμού, χωρίς ποτέ να πάρουν κανένα πνευματικό ή προσωπικό ρίσκο -τυλίγοντας μόνο τον αριστερό συντηρητισμό τους με μεγαλόστομη ασυναρτησία;
Ο Ράμφος πέρασε από την Αριστερά και τη Γαλλία. Αλλά δεν αναπαύτηκε σε καμία από τις δίδυμες πολυθρόνες της οκνηρής μεταπολιτευτικής διανόησης. Δεν έχασε ποτέ το δημοκρατικό του μειδίαμα απέναντι στον φανατισμό. Δεν κουράστηκε να αναζητεί νέα ερμηνευτικά μονοπάτια μακριά από την πεπατημένη της γενιάς του.
Απέναντι στον ντόπιο κανόνα ήταν αντισυστημικός. Απέναντι στους πολλούς εαυτούς του ανορθόδοξος.