Φόρτωση Text-to-Speech…
Από τις εκατοντάδες, ή μήπως χιλιάδες, σελίδες που άφησε ο Στέλιος Ράμφος αισθάνομαι την ανάγκη να μιλήσω για ένα σύντομο –για τα μεγέθη του– κείμενο. Ο τίτλος του είναι «Γενάρχες πεπρωμένων» και συμπυκνώνει με καθαρότητα τις αντιλήψεις του για τη διχασμένη ψυχολογία του σύγχρονου ελληνισμού. Πρόκειται για μια συγκριτική ανάγνωση δύο μεγάλων έργων του 19ου αιώνα που προγραμμάτισαν τη συλλογική μας ψυχοσύνθεση. Από τη μια ο Διονύσιος Σολωμός κι απέναντί του ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος. Θα λέγαμε ότι πρόκειται για τη σύγκριση της ποιητικής, της δημιουργικής διάστασης που δημιουργεί μορφές – ο Ράμφος μιλάει για συμβολική «ανάσταση». Αυτή αναδεικνύεται από το έργο του Σολωμού. Από την άλλη, η οργάνωση μιας διαχρονικής – αχρονικής συνέχειας που αντλεί τους χυμούς της από τη νοσταλγία και μας κρατάει δέσμιους ενός εαυτού που δεν μπορεί να μεταμορφωθεί μέσα στον χρόνο. Στο μνημειώδες έργο του ο Παπαρρηγόπουλος ανακαλύπτει πάντα τον ίδιο Ελληνα, ο οποίος διατρέχει τους αιώνες διατηρώντας την ταυτότητα μέσω της γλώσσας. Ο Ράμφος δεν αντικρούει την παπαρρηγοπούλεια συνέχεια του ελληνισμού. Απλώς υποστηρίζει ότι αυτή είτε μπορεί να αποτελέσει έναυσμα δημιουργίας, όπως στον Σολωμό, ή να μας παραδώσει στην παθητικότητα της νοσταλγίας. Μπορεί κατά βάθος να σκέφτεται τον Κωνσταντινουπολίτη βυζαντινό ανατολίτη ιστορικό και τον Ζακυνθινό δυτικό ποιητή.
Το κείμενο το συστήνω σε όσους θέλουν να γνωρίσουν την ουσία της σκέψης του Ράμφου. Την προσπάθειά του να περιγράψει μια ψυχοσύνθεση που είναι σε μόνιμη σύγκρουση με τον εαυτό της. Από μιαν άποψη, μια τραγική ψυχοσύνθεση. Η σκέψη αυτή αποκτά τα χαρακτηριστικά του επείγοντος σ’ έναν δυτικό πολιτισμό ο οποίος αρκείται να αναμασά τα επιτεύγματά του έχοντας ξεχάσει την ανάγκη της «ποίησης», δηλαδή της δημιουργίας. Ισως να μην είναι τυχαίο ότι το καίριο ερώτημα προέρχεται από την περιφέρεια του δυτικού πολιτισμού και όχι από το κέντρο του. Διατυπώνεται σε μια γλώσσα που τη μιλούν μόλις 15 εκατομμύρια σε όλον τον κόσμο, στηρίζεται όμως σε τόσο μεγάλη λογοτεχνία –με την ευρεία έννοια– ώστε η εκφραστική της πλαστική να μπορεί να συλλάβει ακόμη και τον παραμικρό κραδασμό του σύγχρονου κόσμου. Αυτήν τη «μεγάλη λογοτεχνία» είχε μέσα του ο Ράμφος. Κι αυτή του επέτρεψε να αναγάγει τα προσωπικά του βιώματα, όπως τον Σολωμό και τον Παπαρρηγόπουλο, σε οικουμενικά θέματα. Το ζήτημα που θέτει στους «Γενάρχες πεπρωμένων» είναι το κατ’ εξοχήν ζήτημα του δυτικού πολιτισμού σήμερα. Και αναφέρομαι στον δυτικό πολιτισμό διότι αυτός ισορροπούσε πάντα στο μεταίχμιο ανάμεσα στην ποίηση και στη νοσταλγία, στην έκπληξη και στο κεκτημένο. Η σοβαρή αναζήτηση ταυτότητας του δυτικού πολιτισμού απ’ αυτόν τον διχασμό οφείλει να ξεκινήσει. Κι ίσως να μην είναι τυχαίο ότι η αναζήτηση ξεκινά από διανοητές της περιφέρειας, όπως ο Ράμφος.