Ο πρώην πρωθυπουργός της Κίνας Ζου Ρονγκτζί, ο οποίος πέθανε σήμερα, Τετάρτη σε ηλικία 97 ετών, δεν ήταν άνθρωπος που μάσαγε τα λόγια του.
Οταν το 2011 κυκλοφόρησε τετράτομη συλλογή με ομιλίες του, πολλοί αναγνώστες έμειναν έκπληκτοι από τον τρόπο με τον οποίο περιέγραφε τα αναχώματα που κατασκευάζονταν με «υλικά κακής ποιότητας» και κατηγορούσε τους υπεύθυνους χαρακτηρίζοντάς τους «παράσιτα», ενώ αποκαλούσε τους τραπεζίτες που έκαναν λάθη «ηλίθιους».
Δεν ήταν επομένως περίεργο ότι οι ευθείες και συχνά καυστικές δηλώσεις του από τα χρόνια που βρισκόταν στην εξουσία έγιναν μπεστ σέλερ, προσελκύοντας το ενδιαφέρον μιας κοινωνίας που θεωρούσε τους τότε ηγέτες της επιφυλακτικούς και προσεκτικούς, με δημόσιες τοποθετήσεις συχνά άχρωμες και τυποποιημένες.
Η απήχηση της συλλογής με τις ομιλίες του, από την περίοδο που διετέλεσε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, από το 1991 έως το 1998, και στη συνέχεια πρωθυπουργός έως τις αρχές του 2003, αντανακλούσε όμως και βαθύτερες ανησυχίες στην Κίνα, καθώς η χώρα πλησίαζε σε πολιτική μετάβαση που θα οδηγούσε αργότερα στην ανάδειξη του Σι Τζινπίνγκ στην ηγεσία.
Πρώην αξιωματούχοι και διανοούμενοι που τάσσονταν υπέρ των μεταρρυθμίσεων παρουσίαζαν τις 2.042 σελίδες των ομιλιών του —πολλές από τις οποίες δημοσιοποιούνταν για πρώτη φορά— ως δυσάρεστο καθρέφτη του συντηρητισμού και του κομφορμισμού της τότε ηγεσίας. Συντάκτες περιοδικών και χρήστες του διαδικτύου αναζητούσαν στα κείμενα οποιαδήποτε αναφορά θα μπορούσε να έχει μήνυμα για το παρόν.
Πράγματι, πολλά από τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η κινεζική οικονομία, καθώς ο Σι ετοιμαζόταν να αναλάβει την εξουσία κυριαρχούσαν στις «Αυθεντικές Ομιλίες του Ζου Ρονγκτζί»: το χρέος των τοπικών κυβερνήσεων και τα απερίσκεπτα τραπεζικά δάνεια, ο πληθωρισμός και η ξέφρενη αστική ανάπτυξη, καθώς και η διαφθορά που υπονόμευε την εμπιστοσύνη των πολιτών και άδειαζε τα δημόσια ταμεία.
«Η χώρα μας αντιμετωπίζει πολλές δυνητικές κρίσεις που θα μπορούσαν να εκδηλωθούν ανά πάσα στιγμή», είχε δηλώσει ο Ζου στις αρχές του 1998. «Ο απλός λαός είναι δυσαρεστημένος μαζί μας με πολλούς τρόπους. Ιδιαίτερα λόγω της διαφθοράς των αξιωματούχων, του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών και του τρόπου με τον οποίο τοπικοί αξιωματούχοι συμπεριφέρονται σαν τύραννοι».
Από τη Σαγκάη στην παγκόσμια οικονομική σκηνή
Ο Ζου αποφοίτησε από το επίλεκτο Πανεπιστήμιο Τσινγκχουά του Πεκίνου και εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα το 1949, την ίδια χρονιά που ο Μάο Τσετούνγκ ανακήρυξε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.
Κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης στάλθηκε στην επαρχία. Μετά την πολιτική του αποκατάσταση, ανέβηκε σταδιακά στην κομματική ιεραρχία και το 1987 διορίστηκε δήμαρχος της Σαγκάης, επιβλέποντας τα πρώτα βήματα της πόλης προς την ανάδειξή της σε παγκόσμιο οικονομικό και χρηματοπιστωτικό κέντρο.
Το 1991 μετακινήθηκε στο Πεκίνο για να εργαστεί στην κεντρική κυβέρνηση και συνέβαλε στην προώθηση μεταρρυθμίσεων που μετέτρεψαν την Κίνα από οικονομία που αγωνιζόταν να επιβιώσει μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μοντέλου στις αρχές της δεκαετίας του 1990 σε ανερχόμενη υπερδύναμη, με ρυθμούς ανάπτυξης που προκαλούσαν τον θαυμασμό άλλων κυβερνήσεων.
Ο Ζου περιόρισε την υπερθέρμανση της κινεζικής οικονομίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και, ως πρωθυπουργός, προώθησε μεταρρυθμίσεις που οδήγησαν στο κλείσιμο ή την ιδιωτικοποίηση πολλών κρατικών επιχειρήσεων και στην απόλυση εργαζομένων.
Παράλληλα, μετέφερε φορολογικές αρμοδιότητες από τις τοπικές κυβερνήσεις στην κεντρική εξουσία και προώθησε μεταρρυθμίσεις στην ιδιοκτησία κατοικιών, οι οποίες συνέβαλαν στην εκρηκτική ανάπτυξη της αγοράς ακινήτων.
Η ένταξη στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου
Πάνω από όλα, ο Ζου οδήγησε την Κίνα στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) το 2002, έπειτα από εξαντλητικές διαπραγματεύσεις.
Εκείνη την εποχή, πολλοί Κινέζοι αξιωματούχοι φοβούνταν ότι είχε κάνει τόσο πολλές παραχωρήσεις για να εξασφαλίσει την ένταξη, ώστε η κινεζική οικονομία θα περιοριζόταν αντί να ενισχυθεί.
Ωστόσο, η πρωθυπουργική του θητεία δεν θεωρήθηκε από όλους αδιαμφισβήτητη επιτυχία. Επικριτές του υποστήριξαν ότι λάθη στην αγροτική πολιτική, στην κατανομή των φορολογικών εσόδων και στο κλείσιμο κρατικών εργοστασίων δημιούργησαν προβλήματα που οι διάδοχοί του χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν σταδιακά.
Ο Τζου Ρουιτζίν, πρώην ανώτατο στέλεχος της People’s Daily, είχε δηλώσει το 2011 ότι οι ηγέτες που επρόκειτο να διαδεχθούν τον τότε πρόεδρο Χου Τζιντάο και τον πρωθυπουργό Γουέν Τζιαμπάο είχαν πολλά να διδαχθούν από τον Ζου.
«Η εποχή του Ζου Ρονγκτζί ήταν μια περίοδος προώθησης μεγάλων μεταρρυθμίσεων και ανέδειξε μια ομάδα τολμηρών ανθρώπων που αναλάμβαναν ρίσκα και βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή της οικοδόμησης μιας οικονομίας της αγοράς», είχε δηλώσει προσθέτοντας: «Ακόμη και σήμερα … υπάρχει περιθώριο για μεγάλα βήματα στις μεταρρυθμίσεις».
Πηγή: Reuters