Φόρτωση Text-to-Speech…
Δεν ήταν ποτέ το παιδικό του όνειρο. Αρχισε να ασχολείται τυχαία. Σπούδαζε οικονομικά και τα καλοκαίρια της φοιτητικής του ζωής εγαζόταν ως εποχικός δασοπυροσβέστης. Εκεί έγινε η πρώτη επαφή του Θωμά Αντωνόπουλου με το επάγγελμα του πυροσβέστη. Από τότε το αγάπησε, το σπούδασε και το ακολούθησε. Σήμερα είναι αντιπύραρχος και διοικητής του 1ου Πυροσβεστικού Σταθμού Αθηνών.
Τον συναντάμε στο πυροφυλάκιο Καισαριανής, στην είσοδο του Υμηττού. Με κατηγορία κινδύνου 4, έχει απαγορευθεί η πρόσβαση του κοινού στο βουνό και ο ίδιος μαζί με τον οδηγό της υπηρεσίας κάνουν συνεχώς περιπολίες. Τα καλοκαίρια περνάει εκεί περισσότερες από τις μισές ώρες της ημέρας. «Στις δασικές πυρκαγιές είναι πολύ σημαντικό να σταματήσεις τη φωτιά στην αρχή», εξηγεί, ακούγοντας διαρκώς τον ασύρματο. «Αν η φωτιά περάσει σε περιοχή όπου υπάρχει πλούσια βλάστηση ενώ φυσάει αέρας και έχει ξηρασία, είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Το είδατε και τώρα στην τελευταία φωτιά, στο Πόρτο Γερμενό».
Νέοι κίνδυνοι
Η πυρκαγιά που ξεκίνησε στη Βοιωτία και επεκτάθηκε στη Δυτική Αττική, καίγοντας περίπου 111.000 στρέμματα σύμφωνα με την ανάλυση δορυφορικών δεδομένων του Copernicus EMS από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, δεν αποτελεί εξαίρεση. Τα τελευταία καλοκαίρια, στην Ελλάδα εκδηλώνονται επανειλημμένως πυρκαγιές που καίνε χιλιάδες στρέμματα δάσους, πλήττοντας το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα και καταστρέφοντας ζωές και περιουσίες.
Η «Κ» μίλησε με τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισής τους.
Κάθε φωτιά, ένα μάθημα – «Καθόμαστε μετά και λέμε τι κάναμε σωστά, τι λάθος, έτσι ώστε την επόμενη φορά να είμαστε καλύτεροι. Η συσσωρευμένη εμπειρία σε βοηθάει να είσαι πιο αποτελεσματικός», περιγράφει ο Θωμάς Αντωνόπουλος, διοικητής του 1ου Πυροσβεστικού Σταθμού Αθηνών.
Στα 20 χρόνια που υπηρετεί στο Πυροσβεστικό Σώμα, ο αντιπύραρχος έχει επιχειρήσει σε πολλές φωτιές. Οπως σημειώνει, οι συνθήκες που αντιμετωπίζουν ο ίδιος και οι συνάδελφοί του τα τελευταία καλοκαίρια παρουσιάζουν διαφορές σε σχέση με το παρελθόν και κάνουν τη δουλειά τους πιο απαιτητική. «Εχει αλλάξει το κλίμα και αυτό φαίνεται πλέον. Εχουμε πολύ ξηρά καλοκαίρια και υψηλές θερμοκρασίες και έτσι η καύσιμη ύλη γίνεται πιο ξερή, άρα και περισσότερο εύφλεκτη. Το αποτέλεσμα είναι οι πυρκαγιές να εξαπλώνονται γρηγορότερα και να έχουν μεγαλύτερη ένταση», περιγράφει. «Είναι ένας νέος εχθρός».
Ενας συνάδελφός του που είχε επιστρέψει από το μέτωπο στο Πόρτο Γερμενό, ακούγοντάς μας από μακριά, συμφωνεί. «Παλαιότερα οι φωτιές έσβηναν πιο γρήγορα. Δεν υπήρχε τέτοιο πυροθερμικό φορτίο. Πλησίαζες πιο εύκολα. Πλέον έχουμε περισσότερους πυροσβέστες και περισσότερα εναέρια μέσα, αλλά νομίζω ότι δύσκολα τις αντιμετωπίζεις. Πρέπει να καταβάλεις διπλή προσπάθεια».
Την αλλαγή στη συμπεριφορά της φωτιάς τη συνειδητοποίησε για πρώτη φορά στο πεδίο ο Θωμάς Αντωνόπουλος το 2021, προσπαθώντας να καταστείλει τη φωτιά που είχε ξεσπάσει στη Βαρυμπόμπη. «Τότε το είδαμε πολύ έντονα στην Αττική. Παρότι δεν είχε δυνατό αέρα, είχε προηγηθεί πάλι μια μεγάλη περίοδος ξηρασίας και λόγω της πλούσιας βλάστησης η φωτιά δημιούργησε το δικό της κλίμα: προχωρούσε πολύ γρήγορα». Το αποτύπωμα της κλιματικής κρίσης επιτείνει και η εγκατάλειψη της επαρχίας, προσθέτει. Τα δάση, εξαιτίας της απουσίας άλλων δραστηριοτήτων, όπως η κτηνοτροφία, είναι «ακαθάριστα», γεμάτα θάμνους, που τροφοδοτούν τη φωτιά και κάνουν πιο δύσκολη την πρόσβαση των πυροσβεστών.
Σκηνές πολέμου
Οι εικόνες που μας μεταφέρει ο αντιπύραρχος από επιχειρήσεις κατάσβεσης δασικών πυρκαγιών υπό αυτές τις συνθήκες προσομοιάζουν σε έναν ιδιότυπο πόλεμο. Ο κ. Αντωνόπουλος περιγράφει μια δυστοπική κατάσταση. Καπνοί παντού. Τεράστιες φλόγες που μέσα σε δύο λεπτά διανύουν απόσταση 500 μέτρων και βρίσκονται δίπλα στον δρόμο. Ο ήχος των κλαδιών που σπάζουν και η αίσθηση του καψίματος που διαπερνάει τη στολή. Φωνές στον ασύρματο που ενημερώνουν πως υπάρχουν αυτοκίνητα εγκλωβισμένα, εντολές για άμεσες ρίψεις νερού από τα εναέρια μέσα. Εκείνες τις στιγμές, όπως εξηγεί, οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται πολύ γρήγορα, μερικές φορές μέσα σε λεπτά, άλλες σε δευτερόλεπτα. Κάποιες από τις αποφάσεις αυτές περιλαμβάνουν την «οπισθοχώρηση».
«Εκεί πραγματικά σε πιάνει απογοήτευση. Οταν καίγεται ένα πεύκο και οι φλόγες φτάνουν σε ύψος 15-20 μέτρων, δεν μπορείς να τις σβήσεις. Αναπτύσσονται τέτοιες θερμοκρασίες, που δεν μπορείς καν να πλησιάσεις. Είναι αδύνατον. Λες “τώρα τι να κάνω”;». Αυτό που συνήθως προσπαθούν οι πυροσβέστες, όπως επισημαίνει ο έμπειρος διοικητής, είναι να μετακινηθούν και να ανασυνταχθούν σε ένα σημείο πιο ευνοϊκό, όπως μια αντιπυρική ζώνη, ώστε να οριοθετήσουν την πυρκαγιά: να την περικυκλώσουν και έπειτα να τη σβήσουν. «Προσπαθούμε ξανά και ξανά και ξανά μέχρι να πετύχουμε κάτι. Η επιβάρυνση είναι πολύ μεγάλη».
Ο ίδιος έχει τύχει να επιχειρήσει στο ίδιο μέτωπο πάνω από 24 ώρες. Η σωματική κούραση είναι τεράστια. Μερικές φορές, το στοίχημα με τη φωτιά γίνεται προσωπικό. Είναι οι περιπτώσεις που ακόμη και όταν έρθει ο αντικαταστάτης του, θα μείνει μαζί του για λίγη ώρα προκειμένου να καταφέρουν αυτό που ξεκίνησαν. «Αυτό που λένε πολλοί ότι είμαστε ήρωες, εγώ προσωπικά δεν το αποδέχομαι. Θεωρώ ότι είμαστε επαγγελματίες. Αυτή είναι η δουλειά μας. Αυτό έχουμε εκπαιδευτεί να κάνουμε. Αυτός είναι ο σκοπός μας». Οταν το πετυχαίνουν, η ηθική ικανοποίηση είναι πολύ μεγάλη, παραδέχεται.
Στις δασικές πυρκαγιές οι συνθήκες αλλάζουν στο δευτερόλεπτο. «Μπορεί να αλλάξει ο αέρας ξαφνικά και εκεί που έχεις στήσει τα αυτοκίνητα σε ένα σημείο, η φωτιά να σου έρθει από την άλλη μεριά και έτσι να βρεθείς εκτεθειμένος και να εγκλωβιστείς». Εχει συμβεί και στον ίδιο. «Είχαμε πάει σε ένα σημείο, κάναμε κατάσβεση και η φωτιά ήρθε. Τελευταία στιγμή προλάβαμε να βγάλουμε το αυτοκίνητο και να πάμε πάνω στον δρόμο», ανακαλεί. Ενας συνάδελφός του θυμάται μια περίπτωση πριν από χρόνια στην Κόρινθο, όταν αναγκάστηκε να περάσει μέσα από τη φωτιά. Εννοείται πως φοβούνται. Ο φόβος είναι θεμιτός, λέει, και μπορεί να σε προστατεύσει. Ο αντίπαλος είναι ο πανικός.
Διπλή προσπάθεια – «Παλαιότερα οι πυρκαγιές έσβηναν πιο γρήγορα. Πλησίαζες πιο εύκολα. Πλέον έχουμε περισσότερους πυροσβέστες και περισσότερα εναέρια μέσα, αλλά πρέπει να καταβάλεις διπλή προσπάθεια», λέει πυροσβέστης που μόλις έχει επιστρέψει από το μέτωπο στο Πόρτο Γερμενό.
«Το επάγγελμά μας είναι επικίνδυνο. Ο κίνδυνος υπάρχει παντού. Δεν μπορείς να τον αποφύγεις», επισημαίνει ο κ. Αντωνόπουλος. Η σκέψη αυτή, ωστόσο, δεν είναι ικανή να τον παρηγορήσει για τον θάνατο των συναδέλφων του που έχασαν τη ζωή τους επιχειρώντας στην Κρήτη και στο Γύθειο, καθώς και για το πλήρωμα του ελικοπτέρου που χάθηκε στη Δυτική Αττική. «Στενοχωρηθήκαμε όλοι πάρα πολύ». Για τον 50χρονο διοικητή ο μεγαλύτερος φόβος του, όπως παραδέχεται, είναι να μην πάθει κάτι κάποιος από τους 100 και πλέον πυροσβέστες που έχει υπό την ευθύνη του.
Ανεξίτηλες εικόνες
Οι πυροσβέστες με τους οποίους μιλήσαμε έχουν δει πολύ σκληρές εικόνες στο πεδίο: καταστροφή, ζώα να καίγονται, ανθρώπους σε απόλυτη απόγνωση. Χαρακτηριστικά ο κ. Αντωνόπουλος αναφέρει πως ακόμη και όταν βλέπει φωτιά στην τηλεόραση, σφίγγεται η καρδιά του από τη στενοχώρια. Εχει μάθει, όμως, να διαχειρίζεται το συναίσθημά του.
Φεύγοντας από ένα μέτωπο, προσπαθεί να μην πάρει μαζί του αυτά που αντίκρισε. «Επεξεργάζεσαι όσα έγιναν και τα βάζεις στο πίσω μέρος του μυαλού σου». Αυτό που τον βοηθάει, ωστόσο, είναι να τα συζητάει με τους συναδέλφους του. Ενισχύεται έτσι το μεταξύ τους δέσιμο και παράλληλα συμβάλλει στο να κάνει η ομάδα την αξιολόγηση της επίδοσής της. «Καθόμαστε μετά και λέμε τι κάναμε σωστά, τι κάναμε λάθος, έτσι ώστε την επόμενη φορά να είμαστε καλύτεροι. Αυτό γίνεται σε όλα τα είδη πυρκαγιών. Η συσσωρευμένη εμπειρία σε βοηθάει να είσαι πιο αποτελεσματικός στο επόμενο περιστατικό». Οπως σημειώνει ο διοικητής, μόλις τελειώσει η αντιπυρική περίοδος ξεκινάει αμέσως η προετοιμασία για την επόμενη: εντοπίζονται τα λάθη και τα κενά που υπήρξαν και γίνεται προσπάθεια να διορθωθούν, από μια σπασμένη δεξαμενή νερού μέχρι προβλήματα που εντόπισαν στο οδικό δίκτυο ή στα παρατηρητήρια.
Η καταστολή δεν αρκεί
Ακούγοντας τις συζητήσεις μεταξύ των πυροσβεστών, γρήγορα αντιλαμβάνεται κάποιος πως αυτά από μόνα τους δεν είναι αρκετά. Μπροστά στις νέες ανάγκες που γεννιούνται, οι πυροσβέστες ζητούν ενίσχυση του προσωπικού και καλύτερη κατανομή και αξιοποίησή του, εκσυγχρονισμό των οχημάτων τους, αλλά κυρίως υπογραμμίζουν την ανάγκη να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρόληψη. Η καταστολή, σχολιάζουν, δεν αρκεί. Πρέπει να δοθεί προσοχή στους ανθρωπογενείς παράγοντες που προκαλούν τις φωτιές.
Οι καινούργιες τεχνολογίες, όπως τα drones, και οι νέες μέθοδοι αντιμετώπισης των πυρκαγιών που ξεκίνησαν να εφαρμόζονται τους ικανοποιούν, αλλά δεν τους καθησυχάζουν. Στο διάλειμμά τους κάτω από το κιόσκι του πυροφυλακίου, τους ακούς να κουβεντιάζουν πως φωτιά ξέσπασε μέχρι και στην Ολλανδία – σε φυσικό καταφύγιο του Λίμπουργκ, με εκκενώσεις κάμπινγκ και ελικόπτερα σε ρίψεις. Για τους ίδιους, η κλιματική κρίση δεν είναι θεωρία, αλλά βίωμα. Τα ολοένα θερμότερα και ξηρότερα καλοκαίρια μεταφράζονται σε περισσότερη ένταση, προσπάθεια και κόπωση. «Κάθε καλοκαίρι και δυσκολότερο».