Στα νότια της Τουρκίας, λίγα χιλιόμετρα έξω από την πόλη των Αδάνων, βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα ανακύκλωσης της χώρας. Η συγκεκριμένη πόλη αποτελεί κόμβο εισαγωγών πλαστικών απορριμμάτων και το εν λόγω κέντρο εισάγει τέτοιου τύπου υλικά κυρίως από βρετανικές εταιρείες αποβλήτων. Γύρω του περνάει ένα κανάλι το οποίο εκβάλλει σε ένα μεγαλύτερο υδάτινο δίκτυο, το οποίο τροφοδοτεί τις καλλιέργειες στην πεδιάδα της Κιλικίας. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα και πιο εύφορα λεκανοπέδια στην Τουρκία.
Ωστόσο, όπως δείχνουν τα ευρήματα νέας έρευνας που πραγματοποίησε ο βρετανικός Guardian, στο συγκεκριμένο υδάτινο κανάλι βρέθηκαν υψηλά επίπεδα μικροπλαστικών και ευρύτερα ρύπανσης με πλαστικά, γεγονός το οποίο αναζωπυρώνει τη συζήτηση και τις ανησυχίες γύρω από τη λεγόμενη «αποικιοκρατία απορριμμάτων». Αυτός ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει την εξαγωγή πλαστικών αποβλήτων από πλούσιες χώρες σε άλλες φτωχότερες, όπου όμως η διαχείριση των απορριμμάτων είναι λιγότερο ελεγχόμενη και ενδεχομένως προβληματική.
Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου δεσμεύθηκε πέρυσι –κατά τη διάρκεια μιας συνόδου σχετικής με τα πλαστικά, η οποία όμως δεν οδήγησε στη σύναψη κάποιας ευρύτερης δεσμευτικής συμφωνίας– να μειώσει το σχετικό «πλαστικό αποτύπωμά» της. Ωστόσο, η δέσμευση αυτή δεν φαίνεται να επεκτάθηκε και στις εξαγωγές πλαστικών απορριμμάτων, σημειώνει ο Guardian.
Οι αριθμοί
Η Βρετανία, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς πλαστικών απορριμμάτων στον κόσμο, εξήγαγε το 2025 συνολικά περίπου 675.000 τόνους πλαστικών σκουπιδιών, τη μεγαλύτερη ετήσια ποσότητα των τελευταίων οκτώ ετών. Από αυτούς, οι 139.000 τόνοι μεταφέρθηκαν στην Τουρκία. Οι εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην Τουρκία για το ίδιο έτος αυξήθηκαν κατά 19% σε σχέση με το 2024, ξεπερνώντας τους 500.000 τόνους.
Σύμφωνα με ανάλυση των δεδομένων εισαγωγών και εξαγωγών απορριμμάτων που πραγματοποίησε η διεθνής ΜΚΟ Environmental Investigation Agency/EIA για λογαριασμό της βρετανικής εφημερίδας, περίπου το 13% των πλαστικών αποβλήτων του Ηνωμένου Βασιλείου που εστάλησαν στην Τουρκία μεταφέρθηκε σε οκτώ εγκαταστάσεις εντός της ζώνης ανακύκλωσης στα Αδανα μεταξύ Μαΐου 2021 και Ιουλίου 2024.
Κατά τη διάρκεια αυτής της τριετούς περιόδου, δεκατρείς βρετανικές εταιρείες έστειλαν στην πόλη-κόμβο εισαγωγών 545 φορτία πλαστικών απορριμμάτων, συνολικού βάρους 52.000 τόνων. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι εταιρείες που εξάγουν πλαστικά απόβλητα ενεργούν παράνομα, σημειώνει ο Guardian. Ωστόσο, οι Βρετανοί εξαγωγείς πλαστικών αποβλήτων έχουν την υποχρέωση, βάσει κανονισμών, να διασφαλίζουν ότι το πλαστικό που εξάγουν ανακυκλώνεται με περιβαλλοντικά ορθό τρόπο.
Η Ε.Ε. έστειλε προς ανακύκλωση περισσότερους από 500.000 τόνους στην Τουρκία το 2025, ποσότητα αυξημένη κατά 19% σε σχέση με το 2024.
Ο Τούρκος θαλάσσιος βιολόγος στο Istanbul Policy Center του Πανεπιστημίου Sabancı στην Κωνσταντινούπολη Σεντάτ Γκιουντογντού, ο οποίος διεξήγαγε τη δειγματοληψία μικροπλαστικών στο κανάλι των Αδάνων, ζήτησε την απαγόρευση όλων των εισαγωγών πλαστικών στην Τουρκία. «Η απόρριψη λυμάτων γεμάτων με μικροπλαστικά σε κανάλια άρδευσης εγείρει κρίσιμες ανησυχίες σχετικά με τη γεωργική μόλυνση και την ασφάλεια των τροφίμων», αναφέρει ο ίδιος.
Συνεχίζοντας, ο Τούρκος βιολόγος υποστηρίζει ότι η εγκατάσταση συστημάτων φιλτραρίσματος των μικροπλαστικών σε όλες τις εγκαταστάσεις ανακύκλωσης, καθώς και η παρακολούθηση όλων των απορρίψεων λυμάτων στις γεωργικές ζώνες από ανεξάρτητους φορείς θα πρέπει να καταστούν υποχρεωτικές.
Περιβαλλοντικοί ακτιβιστές στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Τουρκία υποστηρίζουν ότι οι εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων της Βρετανίας και της Ε.Ε. πρακτικά ενισχύουν τις επιχειρήσεις που ευθύνονται για τη ρύπανση, αφήνοντας τους φτωχότερους κατοίκους της τουρκικής πόλης να πληρώσουν το τίμημα, υπογραμμίζει το βρετανικό Μέσο.
Εκθεση
Μια νέα έκθεση του τουρκικού παραρτήματος της Greenpeace επισημαίνει επίσης την ανησυχητική αύξηση στις εξαγωγές πλαστικών αποβλήτων από την Ευρωπαϊκή Ενωση προς τη χώρα. Παρότι η Τουρκία παρουσιάζεται να προωθεί ήδη από το 2017 ένα πρόγραμμα όπως το επονομαζόμενο «Μηδενικά Απόβλητα» (Sıfır Atık), με στόχο τη μείωση των αποβλήτων και την καλύτερη διαχείρισή τους, στοιχεία που δημοσιεύθηκαν τον περασμένο Ιούνιο αποκαλύπτουν ότι η χώρα έχει μετατραπεί στη μεγαλύτερη χωματερή πλαστικών σκουπιδιών της Ε.Ε., όπως θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς με δηκτική διάθεση. Η έκθεση του τουρκικού παραρτήματος της Greenpeace καλεί σε συγκεκριμένες δράσεις πολιτικής για το κλίμα και άμεση απαγόρευση εισαγωγών ενόψει της επερχόμενης συνόδου κορυφής για το κλίμα COP31.
Η ρύπανση με πλαστικά από κέντρα ανακύκλωσης που μολύνει κανάλια καταλήγει τελικά στη Μεσόγειο, γεγονός το οποίο όμως με τη σειρά του επιδεινώνει τη συσσώρευση πλαστικού στη θάλασσα.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση πρόσφατα επέβαλε αυστηρούς ελέγχους στις εξαγωγές πλαστικών απορριμμάτων. Από τον ερχόμενο Νοέμβριο οι εξαγωγές σε χώρες εκτός του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) θα απαγορευθούν. Περιβαλλοντικοί φορείς εκφράζουν ανησυχίες ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερες εξαγωγές προς την Τουρκία, χώρα-μέλος του ΟΟΣΑ και ήδη τον κύριο εισαγωγέα αποβλήτων του ευρωπαϊκού μπλοκ.
Υποστηρικτές του εμπορίου πλαστικών σκουπιδιών τονίζουν ότι αυτό στηρίζει τις παγκόσμιες αγορές ανακύκλωσης, μετακινώντας υλικά σε χώρες με ικανότητα επεξεργασίας.