Του Πατριάρχη
Σήμερα, 6 Αυγούστου, συμπληρώνονται 81 χρόνια από τη στιγμή που η ανθρωπότητα, με μια κίνηση του χεριού πάνω από ένα κουμπί, αποφάσισε να μάθει τι σημαίνει «τέλος του κόσμου» χωρίς να χρειαστεί να περιμένει τη Δευτέρα Παρουσία.
Στις 8:15 το πρωί, ώρα Ιαπωνίας, το αμερικάνικο βομβαρδιστικό Enola Gay άφησε το «Little Boy» να πέσει πάνω από τη Χιροσίμα, και μέσα σε δευτερόλεπτα μια πόλη 350.000 κατοίκων μετατράπηκε σε νεκροταφείο. Τρεις μέρες αργότερα, το Ναγκασάκι θα ακολουθούσε τη ίδια μοίρα. Οι εκτιμήσεις για τους νεκρούς (άμεσους και από τις συνέπειες της ακτινοβολίας εντός του έτους) κυμαίνονται γύρω στις 140.000 για τη Χιροσίμα και 70.000 για το Ναγκασάκι, αριθμοί που, όπως συμβαίνει πάντα με τη μαζική σφαγή, παύουν κάποια στιγμή να είναι στατιστική και γίνονται απλώς αφηρημένοι, επειδή ο ανθρώπινος νους δεν έχει την πολυτέλεια να θρηνήσει έναν έναν 140.000 ανθρώπους.
Η επίσημη αφήγηση, αυτή που διδάσκεται ακόμη σε σχολικά βιβλία, θέλει τις δύο βόμβες να έσωσαν ζωές, να απέτρεψαν μια χερσαία εισβολή στην ιαπωνική ενδοχώρα που θα κόστιζε, λέει, εκατοντάδες χιλιάδες συμμαχικές και ιαπωνικές ζωές. Είναι μια περίεργη λογιστική της θηριωδίας, γιατί μετατρέπει τη μαζική δολοφονία αμάχων σε πράξη «φιλανθρωπίας». Δεν θα μπω εδώ στη διαμάχη για το αν η Ιαπωνία βρισκόταν ήδη σε διαπραγματευτική κάμψη, αν η κήρυξη πολέμου από τη Σοβιετική Ένωση στις 8 Αυγούστου ήταν ο πραγματικός καταλύτης της παράδοσης, ή αν οι Ηνωμένες Πολιτείες ήθελαν απλώς να επιδείξουν στη Μόσχα, τι ακριβώς είχαν στα χέρια τους. Αυτό που έχει σημασία, 81χρόνια μετά, δεν είναι η δικαιολόγηση του παρελθόντος αλλά η προειδοποίηση για το παρόν. Όταν μια φορά ανοίγεις αυτό το κουτί της Πανδώρας, δεν κλείνει ποτέ ξανά εντελώς.
Θα ήταν παρήγορο να πιστεύουμε ότι η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι αποτέλεσαν το πρώτο και το τελευταίο κεφάλαιο μιας ιστορίας που έκλεισε. Δεν έκλεισε. Έκλεισε μόνο η χρήση, όχι η απειλή, που μας συνηθίζει στην ιδέα ότι η αφανισμός εκατομμυρίων είναι ένα αποδεκτό εργαλείο διπλωματίας, μια κάρτα στο τραπέζι του πόκερ των μεγάλων δυνάμεων. Και εδώ φτάνουμε στο σήμερα, σε μια εποχή όπου η Μόσχα δεν αρκείται πλέον στη σιωπηλή αποτρεπτική λογική, αλλά έχει μετατρέψει την πυρηνική απειλή σε καθημερινή ρητορική συνήθεια.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δεν δίστασε πρόσφατα να δηλώσει ότι αν οτιδήποτε απειλήσει την ύπαρξη του ρωσικού κράτους, τα πυρηνικά όπλα θα χρησιμοποιηθούν· ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Ριάμπκοφ προειδοποίησε ότι μια επίθεση στην εδαφική ακεραιότητα της Ρωσίας θα μπορούσε να οδηγήσει στο ίδιο αποτέλεσμα. Δεν πρόκειται για μεμονωμένα κρούσματα προπαγανδιστικού πυρετού, αλλά για συστηματική κανονικοποίηση μιας γλώσσας που, μέχρι πρόσφατα, θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητη ακόμη και στα πιο σκοτεινά χρόνια του Ψυχρού Πολέμου. Και ενώ οι αναλυτές καταμετρούν σήμερα κάπου γύρω στις δώδεκα χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές παγκοσμίως , η ανθρωπότητα μοιάζει να έχει ξεχάσει τι σημαίνει έστω και μία από αυτές, αναβαθμισμένη πολλαπλάσια σε καταστροφική ισχύ σε σχέση με το «Little Boy» της Χιροσίμα.
Καταλαβαίνω ότι η αποτροπή, ως έννοια, στηρίζεται ακριβώς στην αξιοπιστία της απειλής. Όμως υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στη σιωπηλή, στρατηγική αποτρεπτική στάση που κράτησε τον κόσμο σε μια εύθραυστη ισορροπία, και στην απροκάλυπτη, σχεδόν επιδεικτική ρητορική εκβιασμού που ακούμε σήμερα από ρωσικά χείλη σε κάθε ευκαιρία που παρουσιάζεται η Ουκρανία, το ΝΑΤΟ, ή απλώς η δυσαρέσκεια του Κρεμλίνου. Όταν η πυρηνική απειλή γίνεται εργαλείο καθημερινής διπλωματικής εκφοβιστικής τακτικής, τότε το κατώφλι χρήσης της χαμηλώνει επικίνδυνα.
Η Χιροσίμα, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα μνημόσυνο. Σημαίνει σκιές ανθρώπων αποτυπωμένες στο πέτρωμα, τη στιγμή που εξατμίστηκαν. Σημαίνει παιδιά που πέθαναν χρόνια αργότερα από λευχαιμία, πληρώνοντας τον λογαριασμό μιας απόφασης που δεν πήραν ποτέ. Σημαίνει μια πόλη που έμαθε, με τον χειρότερο δυνατό τρόπο, ότι η ανθρώπινη εφευρετικότητα, όταν στρέφεται εναντίον του εαυτού της, δεν γνωρίζει όρια.
Οφείλουμε, ως πολιτισμένος κόσμος, να αρνηθούμε να αφήσουμε αυτή τη μνήμη να ξεθωριάσει σε ιστορική υποσημείωση. Οφείλουμε να την κρατάμε ζωντανή ακριβώς επειδή σήμερα, 81 χρόνια μετά, υπάρχουν και πάλι φωνές που μιλούν για πυρηνικά όπλα με την ίδια ελαφρότητα που θα μιλούσαν για οικονομικές κυρώσεις. Η Χιροσίμα δεν μας προειδοποιεί για το παρελθόν. Μας προειδοποιεί για το παρόν και αν κάποια στιγμή η ανθρωπότητα χρειαστεί να ξαναμάθει αυτό το μάθημα από την αρχή, τότε δεν θα υπάρχει πια κανείς να το διηγηθεί.