Το είδος Turritopsis dohrnii έχει την ικανότητα να αντιστρέφει τον κύκλο ζωής του, μετατρέποντας τον εαυτό του ξανά σε μικρό πολύποδα ακόμη και όταν βρίσκεται στα πρόθυρα του θανάτου.
Η αθανασία θεωρείται συνήθως προνόμιο των θεών ή θέμα επιστημονικής φαντασίας — μια φαντασίωση που κάποιοι επιχειρηματίες της τεχνολογίας επιδιώκουν ενεργά μέσα από μακάβρια πειράματα, όπως εγχύσεις «νεανικού αίματος», κρυοσυντήρηση ή ακόμη και «ανάσταση» σε έναν ψηφιακό, τεχνητής νοημοσύνης, μεταθανάτιο κόσμο.
Ωστόσο, ένα εύθραυστο μεδουσάκι σε σχήμα δαχτυλήθρας φαίνεται πως έχει ήδη λύσει αυτό το αίνιγμα.
Ένα πλάσμα που «δεν πεθαίνει»
Όπως εξηγεί η αναπληρώτρια καθηγήτρια Μαρία Πία Μιλιέτα, θαλάσσια βιολόγος στο Πανεπιστήμιο A&M του Τέξας, η Turritopsis dohrnii διαθέτει μια εκπληκτική ικανότητα να ξεγελά τον θάνατο.
«Η Turritopsis είναι μοναδική, γιατί όταν βρεθεί αντιμέτωπη με δυσμενείς συνθήκες —εννοώ υψηλή θερμοκρασία, κόψιμο, ασιτία, χημικές ουσίες στο νερό, ό,τι θέλεις— όταν προσπαθήσεις να σκοτώσεις τη μέδουσα, εκείνη δεν πεθαίνει».
Οι περισσότερες μέδουσες ξεκινούν τη ζωή τους ως προνύμφες. Μεταμορφώνονται σε πολύποδες (μικρούς, ακίνητους μαλακούς οργανισμούς) που στη συνέχεια γίνονται μέδουσες, οι οποίες μεγαλώνουν και γίνονται ενήλικες. Τελικά, αφού αναπαραχθούν, οι περισσότερες σταματούν να κολυμπούν, φθείρονται σταδιακά και πεθαίνουν.
Η αθάνατη μέδουσα, όμως, αποφεύγει αυτή τη μοίρα. Επιστρέφει σε μια νεαρή μορφή και ξεκινά ξανά τον κύκλο ζωής της.
Η διαδικασία της «κυτταρικής μετατροπής»
Η διαδικασία ονομάζεται «κυτταρική διαφοροποίηση αντίστροφης πορείας» (cellular transdifferentiation), εξηγεί η Μιλιέτα. Η μέδουσα μοιάζει σαν να πεθαίνει και βυθίζεται στον πυθμένα. Στη συνέχεια —σαν πεταλούδα που ξαναγίνεται κάμπια— συρρικνώνεται σε μια μπάλα και, μέσα σε 24 έως 48 ώρες, δημιουργεί έναν νέο πολύποδα με πανομοιότυπο γονιδίωμα.
Πρόκειται για ένα από «τα πιο εντυπωσιακά κόλπα της φύσης», σχολιάζει αναγνώστρια της Guardian, η Ρακέλ Λόπεζ-Αραγόν.
«Όταν αυτή η μέδουσα γεράσει ή τραυματιστεί, αντί απλώς να πεθάνει όπως τα περισσότερα ζώα, μεταμορφώνεται ξανά σε μικρή μέδουσα και μεγαλώνει από την αρχή. Μπορεί να το κάνει αυτό όσες φορές θέλει, κάτι που σημαίνει ότι θεωρητικά δεν χρειάζεται ποτέ να πεθάνει από γήρας — απλώς πατάει συνεχώς το κουμπί επαναφοράς στη ζωή της».
Στο εργαστήριο, όπου η Μιλιέτα μελετά τις μέδουσες αυτές, θα μπορούσαν θεωρητικά να ζήσουν για πάντα. Στη φύση, ωστόσο, το ενδεχόμενο να καταλήξουν θήραμα άλλου οργανισμού μπορεί τελικά να βάλει τέλος σε αυτό το «αιώνιο» ταξίδι.
Παγκοσμίως, υπάρχουν οκτώ αναγνωρισμένα είδη του γένους Turritopsis — αλλά, προς το παρόν, μόνο ένα κατέχει το κλειδί της αιώνιας ζωής.
Ένα μικροσκοπικό πλάσμα με παγκόσμια παρουσία
Οι αθάνατες μέδουσες έχουν μέγεθος μόλις λίγων χιλιοστών. Ωστόσο, αν γνωρίζει κανείς πού να ψάξει, μπορεί να τις εντοπίσει σε πολλά σημεία του πλανήτη, από τη Μεσόγειο Θάλασσα έως τον Ατλαντικό, και από τις ακτές της Ιαπωνίας έως τον Παναμά και τη Βραζιλία.
Όπως σχολιάζει άλλος αναγνώστης, η αθάνατη μέδουσα κάνει «ακριβώς αυτό που λέει το όνομά της». «Έχουν την εξαιρετικά ζηλευτή ικανότητα να επιστρέφουν σε νεαρή μορφή με την παραμικρή ένδειξη στρες — κάτι που σίγουρα όλοι θα θέλαμε να ίσχυε και για τους ανθρώπους».
Με τα εύθραυστα σώματα και το πέπλο των πλοκαμιών τους, η Δρ. Λίζα-Αν Γκέρσουιν, βιολόγος ειδικευμένη στις μέδουσες, περιγράφει την Turritopsis ως «εκλεπτυσμένη» και «το πιο όμορφο μικρό πλάσμα». Αυτό όμως που τη κάνει πραγματικά αξιοσημείωτη είναι η ικανότητά της για «μετενσάρκωση».
Από την αρχαιότητα, οι άνθρωποι αναρωτιούνται για την αιώνια ζωή, σημειώνει η ίδια — είναι κάτι που μας ενώνει όλους.
«Είναι τόσο βαθιά ριζωμένο μέσα στον άνθρωπο η επιθυμία να μην πεθάνει. Και νομίζω πως αυτή η έμφυτη ανάγκη μας για επιβίωση, σε συνδυασμό με το παράδοξο του να συναντάς κάτι τέτοιο σε μια μέδουσα, είναι μια αντίθεση που με διασκεδάζει αφάνταστα».