Τριάντα επτά χρόνια μετά τη βύθισή του στα παγωμένα νερά της Νορβηγικής Θάλασσας, το σοβιετικό πυρηνικό υποβρύχιο Komsomolets εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία στους επιστήμονες, καθώς νέα έκθεση αποκαλύπτει ότι ο αντιδραστήρας του συνεχίζει να διαρρέει ραδιενεργό υλικό, αναζωπυρώνοντας τους φόβους για μια μελλοντική περιβαλλοντική καταστροφή.
Το υποβρύχιο βυθίστηκε στις 7 Απριλίου 1989, περίπου 1.700 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, έπειτα από πυρκαγιά που ξέσπασε εν πλω. Από τα 69 μέλη του πληρώματος, οι 42 έχασαν τη ζωή τους. Στο εσωτερικό του παραμένουν μέχρι σήμερα ένας πυρηνικός αντιδραστήρας και δύο τορπίλες με πυρηνικές κεφαλές.
Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούσαν ότι το ναυάγιο αποτελούσε μια «ωρολογιακή βόμβα». Το 1993 ο ακτιβιστής της Greenpeace Ντμίτρι Λιτβίνοφ είχε δηλώσει στο BBC πως «το Komsomolets είναι μια βόμβα που χτυπά αντίστροφα στον βυθό της Νορβηγικής Θάλασσας».
Οι πρώτες προσπάθειες περιορισμού
Μετά τη βύθιση, επιστημονικές αποστολές διαπίστωσαν ότι τμήματα του κύτους είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές από έκρηξη, επιτρέποντας στο θαλασσινό νερό να έρθει σε επαφή με τις πυρηνικές τορπίλες.
Μεταξύ 1995 και 1996 πραγματοποιήθηκε ειδική επιχείρηση στεγανοποίησης των ρωγμών και των σωλήνων εκτόξευσης τορπιλών, με στόχο να περιοριστεί η διαρροή ραδιενεργών υλικών. Ωστόσο, οι ειδικοί είχαν προειδοποιήσει ήδη τότε ότι τα υλικά στεγανοποίησης είχαν διάρκεια ζωής περίπου 30 χρόνια.
Νέα έκθεση προκαλεί ανησυχία
Σύμφωνα με έκθεση της Νορβηγικής Αρχής Ακτινοπροστασίας και Πυρηνικής Ασφάλειας (DSA), που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026, οι πυρηνικές τορπίλες παραμένουν προς το παρόν σφραγισμένες, όμως ο αντιδραστήρας του υποβρυχίου παρουσιάζει προοδευτική διάβρωση.
Οι ερευνητές κατέγραψαν σποραδικές εκπομπές ραδιενεργού υλικού, οι οποίες εμφανίζονται κατά διαστήματα ως μικρά «σύννεφα» που διαφεύγουν από αγωγούς εξαερισμού του ναυαγίου.
Οι νορβηγικές αρχές διευκρινίζουν ότι τα επίπεδα ραδιενέργειας που έχουν μετρηθεί σήμερα δεν θεωρούνται επικίνδυνα για το θαλάσσιο οικοσύστημα.
«Οι ραδιενεργές εκπομπές από τον αντιδραστήρα έχουν μέχρι στιγμής πολύ μικρή επίδραση στο θαλάσσιο περιβάλλον», δήλωσε ο υπηρεσιακός διευθυντής του τμήματος Διεθνούς Πυρηνικής Ασφάλειας της DSA, Ίνγκαρ Άμουντσεν.
Ο κίνδυνος παραμένει
Παρά τις καθησυχαστικές εκτιμήσεις, αρκετοί ειδικοί προειδοποιούν ότι η διάβρωση του ναυαγίου θα συνεχιστεί όσο περνούν τα χρόνια.
Ο διευθυντής του Nuclear Information Project της Ομοσπονδίας Αμερικανών Επιστημόνων, Χανς Κρίστενσεν, επισημαίνει ότι η κατάσταση του αντιδραστήρα, η διάβρωση του κύτους, αλλά και οι μεταβολές στα θαλάσσια ρεύματα θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο τα ραδιενεργά υλικά θα διασκορπιστούν στο μέλλον.
Όπως εξηγεί, εάν η ραδιενέργεια περάσει στην τροφική αλυσίδα μέσω οργανισμών του βυθού και ψαριών, οι συνέπειες θα μπορούσαν να γίνουν πολύ πιο σοβαρές.
Παράλληλα υπενθυμίζει ότι το πλουτώνιο των πυρηνικών κεφαλών έχει χρόνο ημιζωής περίπου 24.000 χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι θα αποτελεί πιθανό κίνδυνο για χιλιάδες γενιές.
Δεν υπάρχουν σχέδια νέας επιχείρησης
Οι νορβηγικές αρχές αναγνωρίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω επιστημονική παρακολούθηση της κατάστασης, ωστόσο το βάθος στο οποίο βρίσκεται το υποβρύχιο — σχεδόν 1.700 μέτρα — καθιστά οποιαδήποτε επιχείρηση εξαιρετικά δύσκολη και δαπανηρή.
Προς το παρόν, δεν υπάρχει κάποιο σχέδιο για νέα επιχείρηση στεγανοποίησης ή ανέλκυσης του ναυαγίου, αφήνοντας το Komsomolets να παραμένει ένα από τα πιο επικίνδυνα πυρηνικά κατάλοιπα του Ψυχρού Πολέμου στον πυθμένα των θαλασσών.