Στην ταινία πρωταγωνιστεί ένας από τους μεγαλύτερους αστέρες της Ινδίας. Χρειάστηκε περίπου ένας χρόνος για να ολοκληρωθεί, όμως απαιτήθηκε σχεδόν μια τετραετία μέχρι να φτάσει στο κοινό εξαιτίας της λογοκρισίας.
Με πρωταγωνιστή τον Ντιλτζίτ Ντοσάντζ, το «Satluj» εστιάζει το ενδιαφέρον σε περιστατικά αστυνομικής αυθαιρεσίας που σημειώθηκαν τη δεκαετία του 1980 και του 1990, μία από τις πιο αιματηρές περιόδους στη σύγχρονη ιστορία της Ινδίας, όταν το κρατίδιο του Παντζάμπ βρισκόταν στο επίκεντρο αυτονομιστικής εξέγερσης.
Καθώς η Κεντρική Επιτροπή Πιστοποίησης Ταινιών της Ινδίας (CBFC) παρουσίαζε ολοένα και μεγαλύτερο κατάλογο απαιτήσεων για περικοπές και αλλαγές, οι δημιουργοί προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη. Οταν και αυτή η προσπάθεια απέβη άκαρπη, εγκατέλειψαν την προοπτική κινηματογραφικής διανομής και ανέβασαν την ταινία την περασμένη Παρασκευή στην πλατφόρμα streaming Zee5, η οποία δεν απαιτεί έγκριση από την επιτροπή.
Ωστόσο, μέσα σε μόλις 48 ώρες, η Zee5 απέσυρε την ταινία.
Σε μια αόριστη ανακοίνωση, η πλατφόρμα ανέφερε ότι η ταινία δεν θα είναι πλέον διαθέσιμη στην Ινδία «μετά τις πρόσφατες εξελίξεις». Η κυβέρνηση δεν εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση, όμως αξιωματούχοι δήλωσαν σε τοπικά πρακτορεία ειδήσεων ότι η απόσυρση διατάχθηκε για λόγους εθνικής ασφάλειας και επειδή η ταινία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από «αντι-ινδικές δυνάμεις».
Η υπόθεση του «Satluj» έρχεται να προστεθεί, σύμφωνα με δημιουργούς και ακτιβιστές, στα παραδείγματα της ολοένα πιο ασφυκτικής λογοκρισίας επί Μόντι, σε ένα περιβάλλον όπου κάθε καλλιτεχνικό έργο το οποίο αμφισβητεί το επίσημο αφήγημα συναντά σοβαρά εμπόδια.
«Αυτό που συμβαίνει με την ταινία έχει αποτρεπτικό χαρακτήρα», δήλωσε ο συνταγματολόγος Ναβρόζ Σερβάι, ο οποίος έχει αναλάβει υποθέσεις κατά της λογοκρισίας. «Είναι σαν να λένε στους παραγωγούς και τους διανομείς: “Αναλάβετε το ρίσκο να φτιάξετε μια ταινία που μπορεί να μη μας αρέσει, αλλά στο τέλος εμείς θα έχουμε τον τελευταίο λόγο”».
Η ιστορία του Τζασγουάντ Σινγκ Καλρά
Το «Satluj» αφηγείται τη ζωή του ακτιβιστή για τα ανθρώπινα δικαιώματα Τζασγουάντ Σινγκ Καλρά.
Ο Καλρά κατέγραψε εκτεταμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την αστυνομία, όπως η εξαφάνιση χιλιάδων ανθρώπων και οι εξωδικαστικές εκτελέσεις, κατά τη διάρκεια της κυβερνητικής καταστολής του αυτονομιστικού κινήματος στο Παντζάμπ. Ο αρχικός τίτλος της ταινίας, «Punjab ’95», παρέπεμπε στο 1995, τη χρονιά κατά την οποία ο Καλρά απήχθη και δολοφονήθηκε από την αστυνομία του Παντζάμπ.
Οι παραβιάσεις που παρουσιάζονται στην ταινία σημειώθηκαν όταν στην εξουσία βρισκόταν το αντιπολιτευόμενο σήμερα Κόμμα του Κογκρέσου. Ωστόσο, καταγγελίες για παραβιάσεις δικαιωμάτων εις βάρος μειονοτήτων εξακολουθούν να διατυπώνονται και επί της κυβέρνησης Μόντι.
Η ταινία έγινε σύμβολο αντίστασης
Μετά την απόσυρσή της την Κυριακή, η ταινία απέκτησε δική της δυναμική. Πειρατικά αντίγραφα κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, ενώ σε χωριά και ναούς του Παντζάμπ έχουν οργανωθεί δημόσιες προβολές.
«Η ιστορία έφτασε στον κόσμο και σήμερα ο Τζασγουάντ Σινγκ Καλρά συζητείται σε κάθε σπίτι», είπε ο Ντοσάντζ σε διαδικτυακή συνομιλία με θαυμαστές του. «Οσο περισσότερο προσπαθούν να τη σταματήσουν τόσο περισσότερο γίνεται θέμα συζήτησης».
Η ταινία, σε σκηνοθεσία του Χάνι Τρεχάν, είχε προϋπολογισμό περίπου 4,5 εκατ. δολαρίων, σύμφωνα με στοιχεία που κατατέθηκαν στο δικαστήριο.
Απαιτήθηκαν 127 περικοπές
Η Επιτροπή Πιστοποίησης απαίτησε 127 περικοπές, σύμφωνα με τον σκηνοθέτη.
Ο Τρεχάν υποστηρίζει ότι, ακόμη και μετά από κάθε νέο γύρο αλλαγών, η επιτροπή εξακολουθούσε να ζητά περισσότερες. Μεταξύ των απαιτήσεων ήταν η αλλαγή του τίτλου της ταινίας, η αντικατάσταση του ονόματος του κεντρικού χαρακτήρα με φανταστικό, η αφαίρεση κάθε αναφοράς στο Παντζάμπ, στην ινδική σημαία και σε ιστορικά γεγονότα, όπως η δολοφονία της πρωθυπουργού Ιντιρα Γκάντι, επί της οποίας ξεκίνησε η επιχείρηση καταστολής στο Παντζάμπ.
Η Επιτροπή δεν έχει σχολιάσει δημοσίως την υπόθεση.
«Περιμένω την ημέρα που θα μας δώσουν και το σενάριο λέγοντας: “Ορίστε, αυτό να σκηνοθετήσετε”», σχολίασε ειρωνικά ο Τρεχάν σε συνέντευξή του.
Οι «επιθυμητές» και οι «ανεπιθύμητες» ταινίες
Σύμφωνα με τους New York Times, το κυβερνών κόμμα έχει επιβραβεύσει έργα που προωθούν τη δική του ιδεολογική ατζέντα. Αντίθετα, οι ταινίες που αποκλίνουν από το κυρίαρχο πολιτικό αφήγημα αντιμετωπίζουν πιέσεις τόσο από κρατικούς αξιωματούχους όσο και από εθνικιστικές ομάδες.
Ο κατάλογος των έργων που έχουν προσκρούσει στη λογοκρισία είναι μακρύς, ενώ τα θέματα που θεωρούνται πλέον «απαγορευμένα» συνεχώς αυξάνονται. Ταινίες που ασχολούνται με τις διακρίσεις λόγω κάστας, την αστυνομική βία ή σοβαρές κυβερνητικές αποτυχίες δυσκολεύονται να φτάσουν στο κοινό.
Οι δημιουργοί καταγγέλλουν ότι η διαδικασία είναι αδιαφανής. Οι απαιτήσεις της Επιτροπής διατυπώνονται συνήθως προφορικά, ενώ η «καταδίκη» μιας ταινίας επέρχεται μέσω συνεχών καθυστερήσεων και απραξίας. Παράλληλα, οι απειλές βίας από ακροδεξιές ομάδες ασκούν επιπλέον πίεση, ενώ οι πλατφόρμες streaming συχνά αποφεύγουν να φιλοξενήσουν τέτοιες παραγωγές.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τους κινηματογραφιστές, είναι η βαθιά εδραίωση της αυτολογοκρισίας. Ακόμη και τα σχέδια που φτάνουν στο στάδιο της προπαραγωγής περνούν από εξονυχιστικό νομικό έλεγχο, αφαιρώντας κάθε αναφορά σε «ευαίσθητα» ζητήματα, με αποτέλεσμα πολλά έργα να καταλήγουν ομοιόμορφα και άτολμα.
Και όσοι επιλέγουν να αναλάβουν το ρίσκο καταλήγουν να αντιμετωπίζουν την ίδια τύχη με τον Χάνι Τρεχάν.
Πηγή: New York Times