Η οθόνη του ανελκυστήρα δείχνει «433», που είναι ο αριθμός των μέτρων κάτω από το έδαφος, στη νοτιοδυτική Φινλανδία. Όταν οι πόρτες ανοίγουν, αποκαλύπτουν την είσοδο της πρώτης μόνιμης αποθήκης ραδιενεργών αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων στον κόσμο.
Το γεωλογικό αποθετήριο Onkalo – λέξη που στα φινλανδικά σημαίνει «σπηλιά» – έχει διανοιχθεί μέσα σε σταθερό βραχώδες υπόβαθρο ηλικίας 1,9 δισεκατομμυρίων ετών, στην περιοχή Eurajoki. Το έργο βρίσκεται πλέον κοντά στην έναρξη λειτουργίας του, καθώς η Φινλανδική Αρχή Ακτινοβολίας και Πυρηνικής Ασφάλειας (STUK), αναμένεται να δώσει αυτόν τον μήνα την τελική της αξιολόγηση, ώστε στη συνέχεια να χορηγηθεί η άδεια λειτουργίας.
Χωρητικότητα 6.500 τόνων ουρανίου
Από τη δεκαετία του 1950, όταν άρχισαν να λειτουργούν οι πρώτοι πυρηνικοί σταθμοί, οι χώρες που χρησιμοποιούν πυρηνική ενέργεια αναζητούν λύσεις για τα επικίνδυνα υποπροϊόντα της. Μέχρι σήμερα, τα περισσότερα αναλωμένα καύσιμα φυλάσσονται προσωρινά. Ανάλογα αποθετήρια κατασκευάζονται και σε άλλες χώρες, όπως η γειτονική Σουηδία και η Γαλλία, όμως η Φινλανδία θα είναι η πρώτη που θα θέσει σε λειτουργία μια τέτοια υπόγεια λύση, αναφέρει το Science Alert.
«Ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε να ξεκινήσουμε τη λειτουργία είτε στο τέλος αυτής της χρονιάς είτε, το πιθανότερο, στις αρχές της επόμενης», δήλωσε ο Philippe Bordarier, διευθύνων σύμβουλος της πυρηνικής εταιρείας Teollisuuden Voima Oyj (TVO).
Τα αναλωμένα καύσιμα που σήμερα ψύχονται σε δεξαμενές νερού σε προσωρινή εγκατάσταση αποθήκευσης στον κοντινό πυρηνικό σταθμό Olkiluoto, δίπλα στη Βαλτική Θάλασσα, θα είναι τα πρώτα που θα εναποτεθούν στο Onkalo. Το αποθετήριο έχει χωρητικότητα 6.500 τόνων ουρανίου και προορίζεται να δεχθεί τα αναλωμένα καύσιμα από τους πέντε πυρηνικούς αντιδραστήρες της Φινλανδίας, τρεις εκ των οποίων βρίσκονται στο Olkiluoto.
Η εταιρεία διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων Posiva ξεκίνησε την κατασκευή του έργου το 2004. Το κόστος του υπολογίζεται πλέον σε περίπου ένα δισεκατομμύριο ευρώ.
Ασφαλής αποθήκευση για 100.000 χρόνια
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, τα αναλωμένα καύσιμα θα αποτίθενται στο δίκτυο σηράγγων του Onkalo για 100 χρόνια, αν και η περίοδος λειτουργίας μπορεί να παραταθεί εάν κατασκευαστούν νέοι πυρηνικοί αντιδραστήρες. Στη συνέχεια, η εγκατάσταση θα σφραγιστεί, ώστε να παρέχει ασφαλή αποθήκευση για τουλάχιστον 100.000 χρόνια. «Ουσιαστικά πρέπει να είναι ασφαλής για πάντα», σημείωσε ο χημικός της Posiva, Lauri Parviainen.
Τα καύσιμα θα παραμείνουν ιδιαίτερα ραδιενεργά για «δεκάδες χιλιάδες χρόνια», είπε. Μετά τα 100.000 χρόνια, η ραδιενέργειά τους αναμένεται να βρίσκεται περίπου στο ίδιο επίπεδο με εκείνο του μεταλλεύματος ουρανίου από το οποίο παράχθηκαν.
Πάνω από το έδαφος, τα αναλωμένα καύσιμα θα εγκλείονται σε ανθεκτικά στη διάβρωση δοχεία χαλκού. Τα δοχεία θα κατεβαίνουν σε τρύπες που έχουν ανοιχθεί στις υπόγειες σήραγγες και στη συνέχεια οι τρύπες αυτές θα σφραγίζονται με μπεντονιτική άργιλο, η οποία λειτουργεί ως στεγανοποιητικό υλικό. Κάθε σήραγγα απόθεσης, μήκους 300 μέτρων, όταν γεμίζει θα σφραγίζεται με χαλύβδινα ενισχυμένο τσιμεντένιο πώμα.
«Τα πρώτα 10.000 χρόνια είναι κρίσιμα»
Οι ειδικοί της STUK έχουν εξετάσει σενάρια κινδύνου που εκτείνονται έως και ένα εκατομμύριο χρόνια στο μέλλον. Σύμφωνα με τον Γιάρκο Κίλονεν, ειδικό στην πυρηνική ασφάλεια, «τα πρώτα 10.000 χρόνια είναι κρίσιμα για τη διατήρηση της ακεραιότητας των καψουλών». Οι βασικοί μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι αφορούν τη διάβρωση των χάλκινων δοχείων ή σεισμούς κατά τη διάρκεια μελλοντικών εποχών παγετώνων, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν διαρροή ραδιενεργού υλικού. Οι αξιολογήσεις κινδύνου που έχουν γίνει μέχρι σήμερα χαρακτηρίζονται θετικές.
Σε αντίθεση με τη Γαλλία, όπου αντίστοιχα σχέδια έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, το Onkalo έχει ευρύτερη στήριξη στη Φινλανδία, αν και η Φινλανδική Ένωση για την Προστασία της Φύσης παραμένει επικριτική, υποστηρίζοντας ότι κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια του Onkalo για χιλιάδες χρόνια. Με βάση τη φινλανδική νομοθεσία, τα πυρηνικά απόβλητα που παράγονται στη χώρα πρέπει να αποτίθενται εντός Φινλανδίας. Πριν από τη νομοθετική αλλαγή του 1994, τα αναλωμένα πυρηνικά καύσιμα εξάγονταν, μεταξύ άλλων, στη Ρωσία.